Παρασκευή, 5 Φεβρουαρίου 2016

Εθνικές Εκλογές

Συνταγματική διάταξη, πολιτικές πρακτικές, επιπτώσεις.
       
Του Θ. Κ. Μπλουγουρά
                                          ===================
ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΟΥ 1844 πρόβλεπε τριετή διάρκεια της βουλευτικής περιόδου – τρία χρόνια από τη μια προκήρυξη/διενέργεια βουλευτικών εκλογών έως την άλλη προκήρυξη/διενέργεια βουλευτικών εκλογών.
Τα συντάγματα από το 1864 κ. ε. τη διάρκεια του είδους αυτού την ορίζουν 4/ετή.  
Χρόνος ικανός, τριετία και 4/ετία, κατά την κρίση προφανώς των συντακτικών συνελεύσεων, αφενός για την κυβέρνηση να παραγάγει έργο ικανό, ώστε να διεκδικήσει την επανεκλογή της την επόμενη φορά, και αφετέρου για την αντιπολίτευση, ώστε, ασκώντας έλεγχο, παράλληλα να ετοιμαστεί καλύτερα, για να διεκδικήσει κι αυτή την κυβερνητική εξουσία την επόμενη φορά, μετά τριετία ή 4/ετία ανάλογα.
                                                              *
ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ του 1844, που πρόβλεπε τις τριετούς διάρκειας βουλευτικές περιόδους ίσχυσε  από 18. 3. 1844 μέχρι 11. 10. 1862 – έξωση του Όθωνα – ήτοι ίσχυσε 18 χρόνια, 6 μήνες και 23 ημέρες. Σε αυτό το χρονικό διάστημα σημειώνονται οι ακόλουθες κοινοβουλευτικές περίοδοι, ήτοι διαστήματα μεταξύ διαδοχικών εκλογικών αναμετρήσεων.
Πρώτη περίοδος: από 6. 8. 1844 μέχρι 20. 7. 1847. Διάρκεια: έτη 2, μήνες 11, ημέρες 14.
Δεύτερη περίοδος: από 20. 7. 1847 μέχρι 20. 10. 1850. Διάρκεια:  έτη 3, μήνες 3, ημέρες 0.  
Τρίτη περίοδος: από 20. 10. 1850 μέχρι 23. 9. 1853. Διάρκεια: έτη 2, μήνες 11, ημέρες 3.
Τέταρτη περίοδος: από 23. 9. 1853 μέχρι 6. 10. 1856. Διάρκεια: έτη 3, μήνες 0, ημέρες 13.
Πέμπτη περίοδος: από 6. 10. 1856 μέχρι 1. 8. 1859. Διάρκεια: έτη 2, μήνες 9, ημέρες 25.
Έκτη περίοδος: από 1. 8. 59 μέχρι 16. 1. 1861. Διάρκεια: έτη 1, μήνες 5, ημέρες 15.
Έβδομη περίοδος: από 16. 1. 1861 μέχρι 11/10/1862. Διάρκεια: έτη 1, μήνες 8, ημέρες 25.  
Η υπογραμμισμένη χρονολογία 11.10.1862 δηλώνει το τέρμα του Όθωνα και του συντάγματος 1844.
                                                              *
ΜΟΝΟ σε δυο από τις εφτά κοινοβουλευτικές περιόδους σημειώνεται ο αριθμός 3 στην ένδειξη ‘έτη’ του οικείου συμμιγή αριθμού. Στη δεύτερη και στην τέταρτη. Μόνο αυτές τηρούν κατά γράμμα τη συνταγματική διάταξη τριετούς διάρκειας της κοινοβουλευτικής περιόδου. Οι άλλες όχι.
Τώρα, για την πρώτη και την τρίτη κοινοβουλευτική περίοδο, που τους λείπει ένας μήνας από το 3, ας πούμε ότι είναι ‘εντός των ορίων’, καθώς μάλιστα το 11/μηνό τους τσιμπάει και κάτι ημέρες ακόμα. Ας πούμε. Δηλώνουν όμως ότι το 3/ετές  της κοινοβουλευτικής περιόδου δεν είναι συνταγματικώς κλειδωμένο. Είναι συνταγματικώς κατοχυρωμένο, αλλά όχι κλειδωμένο. Το τέρμα της κοινοβουλευτικής περιόδου είναι συνταγματικό προνόμιο του βασιλιά. Προνόμιο, όχι υποχρέωση – ό,τι αυτό σημαίνει.
Το εν λόγω προνόμιο του Όθωνα μετά το 1856 χάνει την ψυχραιμία του. ‘Τρώει’ δυο (2) και πλέον μήνες από την πέμπτη κοινοβουλευτική περίοδο, ‘καταβροχθίζει’ 1,5 χρόνο από την έκτη και στα μισά συν κάτι της έβδομης του ’ρχεται του Όθωνα o ουρανός σφοντύλι! Έξωση!
Το ‘σφονύλι’/έξωση/εκθρόνιση ανοίγει παράθυρο, που μπάζει αερηδόν ερωτήματα – τι; γιατί; πώς; πού; ποιος; πότε; – να  το κλείσουμε, για να πάμε παρακάτω, έστω κι  αν ξεστρατίζουμε λίγο από το θέμα. Καλό κάνει να ξέρουμε.
                                                              *
Η ΒΑΥΑΡΟΚΡΑΤΙΑ, λοιπόν, από το 1833, που ελέω Προστατίδων Δυνάμεων – Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας – εγκαταστάθηκε στη χώρα, ποτέ δεν ήταν αρεστή στον ελληνικό λαό. Κι απανωτά ήταν τα κοντραρίσματά του μαζί της. Ιδού δείγμα:
                                                              ∞
                                          «Έως πότε η ξένη ακρίδα,
                                          έως πότ’ ο σκληρός Βαυαρός,
                                          θα γυμνώνει τη δόλια παρίδα;
                                          Εγερθείτε, αδέρφια, καιρός!»
                                                              ∞
Αυτό το σάλπισμα/τραγούδι έδινε κι έπαιρνε μέσα στον ελληνικό λαό. Φως φανάρι, λοιπόν, πολλές οι αντιθέσεις του λαού: παράπονα, διαμαρτυρίες, συλλαλητήρια, θούρια, στάσεις, ενστάσεις, επαναστάσεις, χτυπήματα… Όμως δεν ίδρωνε το αφτί της – ‘κώνωψ επί κέρατος βοός εκαθέζετο’!   Τι έγινε κι από το 1856 άρχισε να παίρνει την κάτω βόλτα; Και μέσα σε έξι (6) χρόνια το ελληνικό γκούρωμα/δυσαρέσκεια τρομπαρίστηκε έτσι και τόσο καταλλήλως, που έγινε επανάσταση και την ξαπόστειλε από τον τόπο;
Λοιπόν, κατά την τέταρτη ελληνική κοινοβουλευτική περίοδο 1853 – 1856 οι Μεγάλες Προστάτιδες Δυνάμεις είχανε μεγάλες στενοχώριες/φαγωμάρες μεταξύ τους: να, αυτή η ανατολική Μεγάλη Δύναμη, η Ρωσία, έπιασε πόλεμο, τον πασίγνωστο κριμαϊκό πόλεμο, με την οθωμανική αυτοκρατορία, το μεγάλο ασθενή, όπως την έλεγαν – όχι μόνο την ‘έλεγαν’۰ και ήταν – για την οποία είχανε συμφωνήσει οι Μεγάλοι του Συνεδρίου της Βιέννης (1815) να τη στηρίζουν να μην πέσει, που ήταν ετοιμόρροπη. Κι αυτό, για να μη φαγωθούνε μεταξύ τους, οι Μεγάλοι αυτοί, στη μοιρασιά, ποιος, τι, πόσο κι από πού θα πάρει, ποιος λαιμά, ποιος νεφραμιά και ποιος από τις κλιτσινάρες. Οι δυτικές Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία και Γαλλία, με προνομιακή παρουσία/αλώνισμα αυτές στη Μεσόγειο, δεν ήθελαν εκεί κανέναν άλλον, είχαν το νου τους άγρυπνο μη γονατίσει ο Ρώσος τους Οθωμανούς και κλονιστεί η ισορροπία έτσι που η Ρωσία αφενός μεγαλώσει και αφετέρου κατεβεί στη Μεσόγειο, να ιδούν τι θα κάμουν, να βοηθήσουν τους Οθωμανούς, είτε στα κρυφά με κάνα μυστικό ‘δεκανίκι’ – τα είχε και τα έχει αυτά η διεθνής διπλωματία – είτε, αν χρειαστεί, και στα φανερά, ήδη σε μια φάση έφτασαν με το στόλο τους ως την Κριμαία στριμώχνοντας τους Ρώσους. Κι εκεί, μαθές, που με τις ώρες παρακολου-θούσαν τα διαδραματιζόμενα στην Κριμαία, στον πόλεμο, σκυμμένοι Αγγλο-Γάλλοι πρωθυπουργοί και υπουργοί και επιτελείς πάνω σε ανοιχτούς χάρτες με διαβήτες και μοιρογνωμόνια, μπαίνει μέσα ένα μικρό κι αρχίζει να κάνει τρέλες και να τους κλοτσάει στα πόδια, στα γόνατα και στους αστραγάλους, φωνάζοντας «Θέλω κι εγώ! Θέλω κι εγώ!»  Ήταν το μικρό ελληνικό βασίλειο του ενός (1) εκατομμυρίου ανθρώπων! Οι τρέλες του – κλοτσοπατινάδα – ήταν η είδηση ότι ο βασιλιάς Όθωνας χώνει στρατό πάνω από τα βόρεια σύνορα της χώρας, ενισχύοντας υπάρχοντα ήδη ή δημιουργώντας καινούργια απελευθερωτικά κινήματα σε Θεσσαλία και Ήπειρο. Ενστερνίστηκε, λέει, το ρωσικό προς ομοθρήσκους της Βαλκανικής κάλεσμα κατά των Τούρκων και έσπευσε πρώτος…πού ξέρεις, λέει, μπορεί έτσι να ανοίγει ο δρόμο ακόμα και για την Πόλη και την Αγια-Σοφιά! Και προγραμματίζει αυτοπρόσωπη εισβολή/παρουσία/ηγεσία στα κινήματα αυτά! Μαζί του όλοι οι Έλληνες – η Μεγάλη Ιδέα, που διατυπώθηκε το 1844 από τον τότε πρωθυπουργό Ι. Κωλέττη (προώθηση/ επέκταση της Ελλάδας μέχρι όπου υπάρχουν συμπαγείς ελληνικοί πληθυσμοί στην Οθωμανική αυτοκρατορία), θερμαίνει τα στήθια του Ελληνισμού!
Άγγλοι και Γάλλοι τα ’χασαν. Πόνεσαν οι κλοτσιές του μικρού. Αυτό το ομόθρησκο των Ρώσων κινδύνευε με τον Όθωνα μπροστάρη να ανάψει φωτιές και στις λοιπές ομόθρησκες και τουρκοκρατούμενες βαλκανικές περιοχές και να δημιουργήσει κατάσταση τέτοια, που θα μπορούσε να κατεβάσει τον Τσάρο της Ρωσίας συγκυρίαρχο στη Μεσόγειο! «Δεν είμαστε καλά!» , είπαν και οι δυο, Άγγλοι και Γάλλοι. Κι έκαμαν μαύρες σκέψεις για τον Όθωνα. Μέχρι και εκθρόνιση πήραν να σκέφτονται.  Τον έγραψαν στο μαύρο κατάστιχο. Προγραφή το λένε αυτό. Και του διαμηνύουν: «Κοφ’το, μαζέψου». Τίποτα αυτός. Τους αγνοεί και εξακολουθεί να κάνει του κεφαλιού του. Κι ο Ελληνισμός μαζί του να σκούζει: «Εμπρός για την Κόκκινη Μηλιά!»
Σιγά όμως που θα άφηναν το μικρό οι Αγγλογάλλοι να τους κάμει καμιά ζημιά. Με το στόλο τους τράβηξαν έναν ξεγυρισμένο αποκλεισμό της χώρας του και την έφεραν στα…ίσια τους! Στα δικά τους ίσια! Και η προγραφή δούλεψε: κατέβασε τον ουρανό σφοντύλι στο κεφάλι του Όθωνα, που αγνοώντας ο μικρός αυτός τους πανίσχυρους αυτούς δυτικούς συμμάχους προστάτες έκανε του κεφαλιού του.
                                                              *
ΑΛΛΑ – επιστρέφουμε στο θέμα: ‘χρονικές θητείες’ – πέρα από τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής περιόδου υπάρχει και μια άλλη διάρκεια, πολύ σημαντική κι αυτή για παραγωγή έργου, να επιλυθούν προβλήματα, να ωφεληθεί ο κόσμος, να προκόψει ο τόπος. Είναι η διάρκεια της κυβέρνησης. Το αν θα διατηρείται η ίδια κυβέρνηση σε όλη τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής περιόδου ή αν θα διαδέχονται η μια την άλλη, χωρίς καλά καλά να προλαβαίνουν να ζεσταίνονται οι πολυθρόνες. Δεν εννοώ τον ανασχηματισμό των κυβερνήσεων, που μένει ο ίδιος πρωθυπουργός. Εννοώ άλλα κυβερνητικά σχήματα με άλλον κάθε φορά πρωθυπουργό. Έχει σημασία αυτό. Άλλο να είναι ένας πρωθυπουργός ο ίδιος στα τρία ή τέσσερα χρόνια της κοινοβουλευτικής περιόδου – προλαβαίνει κάτι να ολοκληρώσει έτσι ο ένας και ο αυτός πρωθυπουργός – και άλλο δυο και τρεις και πέντε, ίσως και περισσότεροι – πώς ολοκληρώνεται ένα έργο, εσωτερικής ή εξωτερικής πολιτικής, όταν κάθε τόσο μπαίνει άλλος κεφαλή; Μην ξεχνάμε ότι ο άλλος είναι άλλος, δεν είναι ποτέ ο ίδιος με τον προηγούμενο. Άλλος. Και οι πολλές…αλλότητες(!) – επιτρέψτε μου το νεολογισμό – αφήνουν πολλά…άλλα αντί άλλων.
Λοιπόν, από τις 7 κοινοβουλευτικές περιόδους, που σημειώθηκαν επί  Όθωνα,  μόνο οι 3 καλύφθηκαν από μία κυβέρνηση. Η πρώτη, η τρίτη και η έκτη. Οι άλλες από περισσότερες: η έβδομη από δύο (2), η πέμπτη από δύο (2), η τέταρτη από τρεις (3) και η δεύτερη από πέντε (5)!
Έτσι, αντί ο συνολικός αριθμός των κυβερνήσεων να είναι ίδιος με τον αριθμό των κοινοβουλευτικών περιόδων, δηλαδή εφτά (7), είναι υπερδιπλάσιος, δεκαπέντε (15)! Δεκαπέντε (15) πρωθυπουργίες – πρόσωπα εννέα (9)!
Πέρα από τα βασιλικά προνόμια για τις διάρκειες των δυο περιόδων, αφενός της κοινοβουλευτικής περιόδου και αφετέρου της κυβερνητικής/πρωθυπουργικής παρόμοιας, υπήρχε κι ένας άλλος παράγοντας κυβερνητικής αστάθειας: η ανά πάσα στιγμή
μετακίνηση βουλευτών από τον ένα πολιτικό/κομματικό σχηματισμό στον άλλον με συνέπεια την απώλεια της κυβερνητικής πλειοψηφίας στη βουλή. Η γνωστή μας σήμερα κομματική συνεκτικότητα και πειθαρχία στους πολιτικούς σχηματισμούς δεν είχε αρχίσει να λειτουργεί – ο κοινοβουλευτικός βίος έκανε τα πρώτα βήματα στη χώ-ρα και η εκάστοτε πλειοψηφία θύμιζε κυλιόμενη άμμο. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του πρώτο μέλημά τους είχαν, έγνοια ασίγαστη, τη συγκρότηση και συγκράτηση της πλειοψηφίας στη βουλή, και πάρεργο ήταν η παραγωγή έργου.    
Στις περιπτώσεις, λοιπόν, απώλειας της πλειοψηφίας και της εξαιτίας της παραίτησης της κυβέρνησης, εκεί και τότε ήταν που το βασιλικό προνόμιο αφηνίαζε κι έδινε την εντύπωση του ‘δική μου είναι η τράπουλα κι όπως θέλω την παίζω’! Σε όποιον ήθελε ο βασιλιάς έδινε εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης, ήταν δεν ήταν εκλεγμένος βουλευτής! Και αν του ήταν αρεστός, δηλαδή ‘δικός’ του άνθρωπος, ο πρωθυπουργός, δεν γινόταν αμέσως δεκτή η παραίτηση της κυβέρνησής του. Του έδινε εντολή να ‘ερευνήσει’ κι άλλο την υπόθεση, μέχρι μήνες, για την εξασφάλιση πλειοψηφίας στη βουλή. Κι όχι μια φορά. Και δεύτερη! Και τρίτη!... Στο διάστημα της ‘έρευνας’, είτε της αρχικής είτε της δεύτερης και τρίτης, ασκούσε κανονικά ο ‘δι-κός’ πρωθυπουργός την εξουσία. Αλλά μη νομίζεις ότι τότε ‘σκιζόταν’ να παραγάγει έργο σε χωριά και πολιτείες και νησιά, λόγου χάρη σχολεία, δρόμους, γεφύρια, λιμάνια, νοσοκομεία κλπ. κλπ. Νύχτα ημέρα ‘δούλευε’ να κρατηθεί στην εξουσία, προσπαθώντας να πείσει τους βουλευτές να του ξαναδώσουν ψήφο εμπιστοσύνης στη βουλή.
Το βασιλικό προνόμιο, για να βοηθήσει τον αμφισβητούμενο από τη βουλή πρωθυπουργό του, έφτανε στο σημείο να διαλύει τη βουλή και να προκηρύσσει εκλογές – ‘χαριστική διάλυση της βουλής’ το έλεγαν αυτό! Και φρόντιζε η προεκλογική περίοδος να κρατάει μήνες, δίνοντας έτσι την ευκαιρία ανεξέλεγκτα στον ‘εδικόνε του’ να κερδίσει τις εκλογές. Έτσι έκαμε με τον Ι. Κωλέττη κατά την πρώτη κοινοβουλευτική περίοδο (1844-1847), έτσι έκαμε με τον Αντ. Κριεζή κατά την τρίτη κοινοβουλευτική περίοδο (1850-1853), συγκροτώντας ‘αυλική κυβέρνηση’, όπως τον κατηγορούσαν οι αντιπολιτευόμενοι, έτσι έκαμε και με τον Αθαν. Μιαούλη κατά την έκτη κοινοβουλευτική περίοδο (1859-1861), συγκροτώντας κυβέρνηση ‘βίας και αίματος’, όπως την κατηγορούσαν, επειδή έγνοια της ήταν να καταστέλλει δια της βίας τα αντιοθωνικά κινήματα.
Σκέψου τώρα πόσο παραγωγική σε έργα θα μπορούσε να είναι μια τριετούς διάρκειας κοινοβουλευτική περίοδος με πέντε (5) πρωθυπουργούς! Όπως η δεύτερη, από Ιούλιο 1847 έως Οκτώβριο 1850. Πέντε πρωθυπουργοί! Ας τους γνωρίσουμε με τη διάρκεια της θητείας του τον καθένα: 1) Ιω. Κωλέττης – ένα (1) μήνα {δεν πρόλαβε παραπάνω, πέθανε}. 2) Κίτσος Τζαβέλας – τέσσερις (4) μήνες. 3) Γεώργιος Κουντουριώτης – εφτά (7) μήνες. 4) Κων/νος Κανάρης – ένα (1) έτος και τρεις (3) μήνες. Και 5) Αντώνιος Κριεζής – δέκα (10) μήνες και  εφτά (7) ημέρες.
Τόσο πρωθυπουργικό στριμωξίδι στην τριετία δίνει την εντύπωση του ‘δώσε μου κι εμένα, μπάρμπα’! Και του ‘σιγά σιγά, μη σπρώχνεστε, όλοι θα πάρετε’!
                                                               *
Η ΤΕΤΑΡΤΗ περίοδος 23. 9. 1853 – 6. 10. 1856 με τους τρεις πρωθυπουργούς είναι η τριετία του κριμαϊκού πολέμου. Ξεκίνησε με πρωθυπουργό τον εκλεγμένο Αντ. Κριεζή, ευνοούμενο του Όθωνα και φίλο και συμπαραστάτη του στη ρωσόφιλη πολιτική του – ω, ναι, ασκούσε πολιτική ο βασιλιάς! Έφτανε μάλιστα ακόμα και να προεδρεύει στο Υπουργικό Συμβούλιο, παρόντος του πρωθυπουργού και να υπαγορεύει πολιτική –είπαμε κάτι για τράπουλα…Αλλά η αντιδυτική πολιτική του εξόργισε τους Αγγλογάλλους τόσο, που ‘επέβαλαν’ πρωθυπουργό τον Αλέξ. Μαυροκορδάτο – υπηρετούσε πρεσβευτής στο Παρίσι – και σχημάτισε τη λεγόμενη τότε ‘κυβέρνηση κατοχής’, αγγλογαλλικό κεφαλοκλείδωμα και προγραφή του Όθωνα, που έτεινε ευήκοο το αφτί του στις ομόθρησκες επικλήσεις της Ρωσίας – να ιδεί αυτός που κάνει του κεφαλιού του. Ανερώτηγα.
Η τέταρτη κοινοβουλευτική περίοδος έληξε με πρωθυπουργό τον Δημ. Βούλγαρη, που δήλωσε ότι δεν ήθελε να αναμειγνύεται ο βασιλιάς στο έργο του – αγγλογαλλικής προγραφής ανάγνωσμα αυτό, δηλαδή τρικλοποδιές στα βασιλικά προνόμια1.
                                                              *
ΟΙ ΔΥΟ κοινοβουλευτικές περίοδοι με τους δυο πρωθυπουργούς η καθεμιά είναι η πέμπτη από 6. 10. 1856 έως 1. 8. 1859 διάρκειας δύο (2) ετών και δέκα (10) μηνών και η έβδομη από 16. 1. 1861 έως 11. 10. 1862 διάρκειας ενός (1) έτους, οχτώ (8) μηνών και είκοσι πέντε (25) ημερών. Μικρής διάρκειας και οι δυο, η δεύτερη αισθητώς μικρότερη λόγω έξωσης.
Και στις δυο ο αντιοθωνισμός είναι ραγδαίος. Ο Όθων στα μισά της πρώτης από τις δυο αυτές κοινοβουλευτικές περιόδους αντιδρώντας εκδιώκει τον πρωθυπουργό Δημ. Βούλγαρη, που κέρδισε προ έτους τις εκλογές και του είπε ότι δε θέλει ανάμειξη στο έργο του, και αναθέτει την πρωθυπουργία στον πολύ πολύ ‘ημέτερον’ στρατιωτικό Αθαν. Μιαούλη, που δια πυγμής και ροπάλου πήρε να καταστέλλει τα αντιοθωνικά κινήματα. Τόσο, που ο κόσμος μιλούσε για ‘υπουργείον αίματος’. Να σημειώσω ότι ‘υπουργείον’ ονόμαζαν την κυβέρνηση.
Την τακτική πυγμής και ροπάλου ο Αθαν. Μιαούλης τη συνέχισε ως πρωθυπουργός στην επόμενη, έκτη, κοινοβουλευτική περίοδο – το είδαμε ήδη – και τον ξαναβλέπουμε να εγκαινιάζει ως πρωθυπουργός την επόμενη, έβδομη και τελευταία, κοινοβουλευτική περίοδο. Το αντιοθωνικό ρεύμα διογκώνεται περισσό-τερο, μια δεύτερη κυβέρνηση υπό τον στρατιωτικό Γενναίο Κολοκοτρώνη ως πρωθυπουργό ορκίζεται στις 26 Μαΐου 1862 και αναλαμβάνει να κατευνάσει τα πνεύματα, αλλά του κάκου. Υποβάλλει παραίτηση, δεν τη δέχεται ο βασιλιάς και το κυβερνητικό έργο το προλαβαίνει η επανάσταση της 11. 10. 1862. Που σάρωσε συνταγματική μοναρχία και βασιλικές κυβερνήσεις.
                                                              *     
ΠΡΟΧΩΡΟΥΜΕ στο νέο συνταγματικό καθεστώς της ‘Βασιλευομένης Κοινο-βουλευτικής Δημοκρατίας’ με πρώτες εκλογές στις 14/5/1865. Τετραετής ορίζεται τώρα η κοινοβουλευτική περίοδος. Την οποία τετραετή ορίζουν και όσα ακολούθη-σαν μέχρι σήμερα, Ιανουάριο 2015, συνταγματικά καθεστώτα της χώρας.
Από τότε, Μάιο του 1865, μέχρι τις πρόσφατες βουλευτικές εκλογές, Ιανουάριο του 2015, έχουν περάσει 149 χρόνια, 8 μήνες και 11 ημέρες. Έξω τα 21 χρόνια, 3 μήνες και 6 ημέρες κυβερνήσεων εκτός εκλογών λόγω πολέμου, δικτατοριών και λοι-πών εξωσυνταγματικών λύσεων, απομένουν 128 χρόνια, 5 μήνες και 5 ημέρες.
Άσε μήνες και ημέρες. Η διαίρεση του 128 δια του 4 βγάνει 32 τετραετίες. Αυτό σημαίνει ότι σύμφωνα με το σύνταγμα έπρεπε να έχουν διενεργηθεί 32 φορές εκλογές, να έχουν σχηματιστεί 32 κυβερνήσεις και να έχουν πρωθυπουργεύσει 32 πρωθυπουργοί. Αλλά τα πράγματα δεν έγιναν έτσι. Διενεργήθηκαν 56 φορές εθνικές εκλογές, αντί 32, ήτοι 24 φορές παραπάνω, και άσκησαν κυβερνητική εξουσία 169 πρωθυπουργοί, αντί 32 κι απ’ αυτούς, ήτοι 137 επιπλέον!
                                                              *
ΘΕΩΡΩ σκόπιμο εδώ να κάμω μια σύγκριση με το τι έχει γίνει στην Αμερική (ΗΠΑ) από το 1797, χρονιά από την οποία μετράει κι αυτή την ανεξαρτησία της.
Σύνολο ετών μέχρι σήμερα 217 – σήμερα λέγοντας εννοώ τέλος 2014. Διαίρεση του 217 δια του 4 ίσον 56. Προεδρίες; 61!  Διαφορά 5. Όχι το κακό το δικό μας: διαφορά 137! Το αμερικάνικο 5 της διαφοράς οφείλεται στο ότι σε κάτι λίγες, ελάχι-στες 4/ετίες μετράς δυο προεδρίες σε καθεμιά, κι αυτό εξαιτίας αιφνίδιων προεδρικών εκδημιών εις Κύριον, είτε δολοφονιών είτε φυσικών θανάτων. Α, και μιας παραίτησης μεσοστρατίς, αποπομπής πες, του Προέδρου Νίξον.
Σε αυτές τις περιπτώσεις αιφνίδιων διακοπών προεδρικών θητειών οι αντικαταστάτες, συνήθως οι αντιπρόεδροι, κάλυπταν και καλύπτουν το υπόλοιπο της 4/ετίας. Και μετά εκλογές για άλλη 4/ετία. Δεν χαλάνε τις προεδρικές 4/ετίες τους οι Αμερικάνοι. Πέφτουν με το νήμα της στάθμης η μία κάτω από την άλλη, με το ράμμα! Ατσάκιγες!
Από το ατσάκιγο των προεδρικών 4/ετιών, που τις υπαγορεύει το σύνταγμά τους και τις τηρούν απαρεγκλίτως οι Αμερικάνοι, κακοβλάφτηκαν; Δεν…περνάνε τα λεφτά τους; Και είναι ωφελημένη η Ελλάδα, που έχει λιγότερα συνταγματικά χρόνια (18+128 = 169), και ναι μεν υπάρχει συνταγματική διάταξη – τριετία για τα 18 χρό-νια, τετραετία για τα 128 από εκλογές σε εκλογές – αλλά το ατσάκιγό της, της διάταξης εννοώ, είναι η εξαίρεση, όχι ο κανόνας, όλο πλισέδες είναι ο κανόνας – άκου 169 πρωθυπουργοί μόνο για τα 128 χρόνια αντί 32! – αυτό είναι ωφέλεια για την Ελλάδα; Και φυσάει η… τσέπη της;
                                                              *    
Η ΧΡΟΝΙΚΗ διάρκεια των κοινοβουλευτικών περιόδων εκφράζεται/αποτυπώνεται με συμμιγείς αριθμούς: έτη, μήνες, ημέρες.  Παραλείπω μήνες και ημέρες – όχι πως είναι ασήμαντες χρονικές μονάδες οι μήνες και οι ημέρες, όχι۰ αλλά είναι δύσκολη η ομαδοποίηση πλήρων συμμιγών αριθμών με την ποικιλία που εμφανίζουν – και περιορίζομαι στην ένδειξη έτη για την ομαδοποίηση.
Λοιπόν, τον αριθμό 4 πλάι στην ένδειξη έτη εμφανίζουν μόνο τέσσερις κοινοβουλευτικές περίοδοι – μιλάμε για τα 128 χρόνια.
Μια πρώτη τέτοια 4/ετία είναι η από 18/7/1875 έως 23/9/1879, ήτοι έτη 4, μήνες 2, ημέρες 5.
Μια δεύτερη τέτοια 4/ετία είναι η από 23/6/1906 έως 8/8/1910, ήτοι έτη 4, μήνες 2, ημέρες 15.
Μια τρίτη 4/ετία είναι η από 19/8/1928 έως 15/9/1932, ήτοι έτη 4, μήνες 1, ημέρες 4.
Και μια τέταρτη, η τελευταία, 4/ετία είναι η από 2/6/1985 έως 18/6/1989, ήτοι έτη 4, μήνες 0, ημέρες 16.  Και τέρμα. Δεν υπάρχουν άλλες με πλήρη 4/ετία.
Οι άλλες κοινοβουλευτικές περίοδοι με μικρότερους αριθμούς πλάι στην ένδειξη έτη εμφανίζουν τις ακόλουθες συχνότητες:
Τον αριθμό 3 πλάι στην ένδειξη  έτη εμφανίζουν 16 κοινοβουλευτικές περίοδοι.
Τον αριθμό 2 πλάι στην ένδειξη έτη εμφανίζουν 12 κοινοβουλευτικές περίοδοι.
Τον αριθμό 1 πλάι στην ένδειξη έτη εμφανίζουν 13 κοινοβουλευτικές περίοδοι.
Και μηδέν 0 – υπάρχει και 0! – έτη εμφανίζουν 11 κοινοβουλευτικές περίοδοι.
Σύνολο κοινοβουλευτικών περιόδων με 4 και χωρίς…4 πενήντα έξι (56).
                                                              *    
       ΞΕΧΩΡΙΖΟΥΜΕ τις τέσσερις (4) πλήρεις 4/ετείς κοινοβουλευτικές περιόδους και σημειώνουμε ό,τι ιδιαίτρο για την καθεμιά.  
Η πρώτη, 18/7/1875 – 23/9/1879, ήτοι έτη 4, μήνες 2, ημέρες 5, έχει να μας επιδείξει δέκα (10) πρωθυπουργικές ορκωμοσίες! Και μια 4/μηνη διακυβέρνηση χωρίς πρωθυπουργό – μετά τον ξαφνικό θάνατο του πρωθυπουργού κυβέρνησαν συλ-λογικά οι υπουργοί!
Υπήρξε η πολυπρωθυπουργικότερη, να το ειπώ έτσι, κοινοβουλευτική περίοδος της ελληνικής Ιστορίας! Τέσσερα (4) πρόσωπα ανεβοκατέβαιναν στον πρωθυπουργικό θώκο κάθε λίγο και λιγάκι – πού να προλάβει να ζεσταθεί η πολυθρόνα από τον καθένα! Πέντε φορές ο Αλέξ. Κουμουνδούρος, τις δυο φορές από πέντε (5) ημέρες۰ δυο φορές ο Χαρ. Τρικούπης, τη μια φορά πέντε (5) ημέρες۰ δυο φορές ο Επ. Δελη-γιώργης, τη μια φορά τέσσερις (4) ημέρες۰ και μια φορά τρεισήμισι (3,5) μήνες ο Κων. Κανάρης – μετά το θάνατό του ακολούθησε 4/μηνο συλλογικής υπουργοπρωθυπουργικής, να το ειπώ έτσι, κυβέρνησης! Ποιος από τους 4 έμεινε περισσότερο στη θέση; Ο Κουμουνδούρος ένα (1) χρόνο!
Η 4/ετία αυτή είναι εκείνη, κατά την οποία άρχισε να ισχύει και η αρχή της ‘δεδηλωμένης εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας των βουλευτών’, προκειμένου ο ανώτατος άρχων, ο βασιλιάς τότε, να δίνει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Πρωτύτερα το βασιλικό προνόμιο ήταν ανεξέλεγκτο, ο βασιλιάς μπορούσε να δίνει την εντολή σε οιονδήποτε, ακόμη και σε μη εκλεγμένο βουλευτή, αρκεί να ήταν ‘‘ημέτερος’’!
Η αρχή της ‘δεδηλωμένης εμπιστοσύνης της πλειοψηφίας της βουλής’ ήταν ιδέα του Χαρίλαου Τρικούπη, δημοσιευμένη στον τύπο και ταράζοντας επί ένα χρόνο με τις ζυμώσεις της τα πολιτικά πράγματα του τόπου τόσο, που επί πρωθυπουργίας του ίδιου του Τρικούπη 18/7/1875 – 15/10/1875 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ στο λόγο του θρόνου, Αύγουστο του 1875, ανέγνωσε – όχι δήλωσε۰ ανέγνωσε – τα εξής: «Απαιτών
ως απαραίτητον προσόν των καλουμένων παρ’ εμού εις την κυβέρνησιν του τόπου την δεδηλωμένην προς αυτούς εμπιστοσύνην της πλειοψηφίας των αντιπροσώπων του έθνους, απεκδέχομαι ίνα η Βουλή καθιστά εφικτήν την ύπαρξιν του προσόντος τούτου, άνευ του οποίου αποβαίνει αδύνατος η εναρμόνιος λειτουργία του πολιτεύματος».
Επιτέλους, λες, πάει να μπει μια τάξη στο ανεξέλεγκτο του βασιλικού προνομίου.
Αμ δε!  Πώς έγιναν οι 10 κύριες πρωθυπουργίες μέσα σε μια και μόνη κοινοβουλευτική περίοδο, και μάλιστα σε αυτήν που καθιερώθηκε η αρχή της ‘δεδηλωμένης’; Θα πεις ήταν 4/ετούς διάρκειας και είχε άνεση χρόνου. Όχι, δεν έγιναν απ’ αυτό.
Έγιναν πρώτα πρώτα από μία πρόσω πόρτα, την οιονεί κυλιόμενη άμμο μεταπήδηση βουλευτών από δω κι από κει και απώλεια πλειοψηφίας στο άψε σβήσε, γνωστό μας αυτό. Ύστερα από μια πίσω πόρτα, την οιονεί κεκτημένη συνήθεια βασιλικής παρέμβασης, δίνοντας ο βασιλιάς στον ‘ημέτερον’ την εντολή πότε λες; Με την έναρξη των διακοπών της Βουλής! Κάθεται δυο τρεις μήνες πρωθυπουργός ο ‘ημέτερος’ χωρίς ‘δεδηλωμένη’. Νόμιμος – δεν υπάρχει Βουλή να συνεδριάσει… Αυτό είναι το ένα της βασιλικής παρέμβασης. Το άλλο είναι μια παράταση των διακοπών της Βουλής. Πρωθυπουργός με τα όλα του ο ‘ημέτερος’! Ακόμα μία είναι να δίνεται και μια ‘χαριστική διάλυση της Βουλής’ και προκήρυξη εκλογών και διενέργειά τους από τον ίδιο τον ‘ημέτερον’, ώστε να τις κερδίσει. Παιχνίδια βασιλικά αυτά. Αυτά και άλλα, που ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ τα έπαιξε πολύ στη μακρά βασιλεία του (1864 – 1914).   
Αυτό που έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί είναι ότι η αρχή της ‘δεδηλωμένης’ που λέμε δεν μπήκε από τότε ως ρητή διάταξη στο σύνταγμα. Και συνέχισε να είναι ‘Νόμω άτυπος’. Για χρόνια. Πρωτομπήκε στο σύνταγμα του 1927! Αλλά και πάλι η πίσω πόρτα δεν έκλεισε οριστικά. Ο βασιλιάς Παύλος Α΄ (περίοδος της βασιλείας του (1/4/1947 – 6/3/1964) έκαμε κάποια στιγμή την εξής δήλωση: «Μπορώ να διορίσω πρωθυπουργό ακόμα και τον κηπουρό μου»! Σκέψου!
      Εκεί που μπήκε οριστικά και δίχως πίσω πόρτα είναι κατά τη μεταπολίτευση α. στο σύνταγμα του 1975 και β. στην αναθεώρησή του το 1986 επί: α. Κων/νου Καραμανλή και β. Ανδρέα Παπανδρέου.          
                                                              *
ΔΕΚΑ (10) πρωθυπουργίες – 11 κυβερνήσεις! – κατά την πρώτη πλήρη τετραετή κοινοβουλευτική περίοδο 1875 έως 1879 – στρογγυλεύω τις χρονολογίες. Και να ειπείς ότι τότε τα πράγματα ήτανε γαληνεμένα γύρω τριγύρω και οι κυβερνώντες το παίζανε άνετα μία σου και μία μου στον πρωθυπουργικό θώκο!... Όχι, δεν ήτανε. Τα από βορρά νέφη ήτανε μαύρα, πίσσα! Οι βαλκανικές εθνότητες, άλλες υπό τους Οθω-μανούς, άλλες υπό τους Αυστριακούς, σειόντανε σε ρυθμούς προετοιμασίας απελευθερωτικών κινημάτων, καθώς Ρώσοι και Τούρκοι ετοιμάζονταν να αρπαχτούν! Και το Ανατολικό Ζήτημα (προοπτική διάλυσης οθωμανικής αυτοκρατορίας) – ζήτημα φωτιά πρωτίστως για την Ελλάδα με τόσους σκλάβους ομοαίματους στο τούρκικο – κινδύνευε να ρυθμιστεί χωρίς τη στρατιωτική, ούτε τη διπλωματική, ελληνική παρουσία.
Η χώρα, ο λαός, έβλεπε τις δυο ηγεσίες, την πολιτική και την πολιτειακή, να συνεχίζουν να κάνουν ‘παιχνίδια’ με τον πρωθυπουργικό θώκο, την ώρα που και οι δυο μία έγνοια όφειλαν να έχουν, τη στρατιωτική προετοιμασία της χώρας για ό,τι τυχόν ήθελε προκύψει από τα αστραπόβροντα του βορρά – η χώρα ασφυκτιούσε στο στενό χώρο: Άρτα-Βόλο-Ταίναρο-Κυκλάδες-Εφτάνησα, καθώς ένιωθε την καυτή ανάσα/προσδοκία του σκλάβου ακόμα Ελληνισμού πάνω από τα βόρεια σύνορα, νότια κάτω από το Ταίναρο και ανατολικά πέρα από τις Κυκλάδες. Πολύς Ελληνισμός εκεί έξω. Ο Τύπος από καιρό έκαμε την επισήμανση κι εξακολουθούσε να επισημαίνει το θέμα και να τραβάει τα αφτιά της ηγεσίας.
Η έκρηξη του πολέμου από 24 Απριλίου 1877 και η προέλαση των ρωσικών στρατευμάτων προδικάζει ήττα της Τουρκίας. Τα τουρκοκρατούμενα Βαλκάνια φλέγονται από προσδοκίες, ‘τοκετοί’ επίκεινται. Και στην Ελλάδα ο ‘ημέτερος του βασιλιά Επαμ. Δεληγιώργης με εντολή για κυβέρνηση από 26/2/1877 ψάχνει για ‘δεδηλωμένη’, προσπαθεί να σταθεροποιήσει την ‘κυλιόμενη άμμο’ κι απάνω στο ψάξιμο λήγει ή Β΄ σύνοδος των εργασιών της Βουλής, διακόπτονται οι εργασίες της ως τις 19 Μαΐου και – αμάν αμάν!
Ο Τύπος πήρε για ημέρες να πατάει τις φωνές, η Αθήνα να ξεσηκώνεται, τη μια εδώ αρκετοί, την άλλη εκεί πολλοί, την παράλλη πιο πολλοί, την αντιπαράλλη ακόμα πιο πολλοί, σε λίγες ημέρες Σωματεία, Σύλλογοι, Οργανώσεις, όλοι, χωρίς κομματικό καπέλωμα, έτρεξαν σε ένα παλλαϊκό – το ξαναλέω: π α λ λ α ϊ κ ό – συλλαλητήριο με αίτημα/απαίτηση όχι ‘κάτω η κυβέρνηση!’,  όχι ‘εκλογές αμέσως τώρα!’, αλλά ‘σχηματισμός κυβέρνησης συνεργασίας όλων των κομμάτων με συμμετοχή των ίδιων των αρχηγών όλων’!
Δεν περιορίστηκε στη διατύπωση του αιτήματος το συλλαλητήριο. Το πήραν το αίτημα στα χέρια ως ψήφισμα και όλοι μαζί συνθηματολογώντας πήγαν και βρήκαν όλους τους πρώην πρωθυπουργούς/αρχηγούς κομμάτων τον καθένα στο σπίτι του, επέδωσαν το ψήφισμα και απαίτησαν συμμετοχή του σε κυβέρνηση συνεργασίας!
       Και σχηματίστηκε το πρώτο στην ελληνική Ιστορία ‘Οικουμενικόν Υπουργείον’,
όπως το ονόμασε ο Θρασύβουλος Ζαΐμης, με πρωθυπουργό τον Κων. Κανάρη.
      Ωραίο μάθημα αυτό! Ωραίο, και αξίζει να αναφερθούν τα ονόματα των υπουργών εκείνου του πρώτου ‘Οικουμενικού Υπουργείου’, πολύ περισσότερο που όλοι, πλην ενός – θα τον δούμε – είχαν υπηρετήσει ως Πρωθυπουργοί.  
  1. Αλέξ. Κουμουνδούρος, υπουργός επί των εσωτερικών,
  2. Χαρίλ. Τρικούπης, υπουργός επί των εξωτερικών,
  3. Επαμ. Δεληγιώργης, υπουργός επί των οικονομικών,
  4. Θρασύβ. Ζαΐμης, υπουργός επί της δικαιοσύνης,
  5. Θεόδ. Δηλιγιάννης, υπουργός επί των εκκλησιαστικών και
  6. Χαράλ. Ζυμβρακάκης, υπουργός επί των στρατιωτικών.
Από όλους μόνο ο Ζυμβρακάκης δεν είχε υπηρετήσει ως πρωθυπουργός, ήταν απλώς ένας καλός αξιωματικός του ελληνικού στρατού.
Από τότε καθιερώθηκε ο όρος ‘Οικουμενικόν Υπουργείον’ για κάθε κυβέρνηση συνεργασίας. Και όταν ο όρος ‘Κυβέρνηση’ αντικατέστησε τον όρο ‘Υπουργείον’, προσαρμόστηκε ανάλογα και το σχετικό επίθετο: ‘Οικουμενική Κυβέρνηση’.
Τα κανόνια του πολέμου χαλούν τον κόσμο. Το ‘Οικουμενικόν Υπουργείον’ ανησυχώντας εγκρίνει εισβολή στρατού στη Θεσσαλία με πρόσχημα την προστασία του πολυπληθέστερου ελληνικού στοιχείου στην περιοχή αυτή από τυχόν έκτροπα εις βάρος του ως απόρροια του πολέμου. Η Τουρκία απειλεί με πόλεμο, αλλά ως μπλεγμένη σε πόλεμο με τη Ρωσία μένει μόνο στην απειλή. Διαφωνεί όμως με την εισβολή στη Θεσσαλία η Αγγλία και αξιώνει ανάκληση του στρατού, θεωρώντας ότι η ελληνική κίνηση ενισχύει τη Ρωσία και δεν το θέλει κάτι τέτοιο. Βεβαιώνει εξάλλου ότι ο ελληνικό αίτημα είναι και δική της μέριμνα. Κι απάνω εκεί, 14 Σεπτεμβρίου 1877, πεθαίνει ο πρωθυπουργός Κων. Κανάρης. Οι υπουργοί, όλοι αρχηγοί κομμάτων, δεν ομονοούν να αναδείξουν άλλον πρωθυπουργό και συμφωνούν να…συγκυβερνούν!!!
                                                              *  
  Ο ΠΟΛΕΜΟΣ εκείνος αρχές 1878 φτάνει στο τέλος του με συντριβή της Τουρ-κίας και επίκεινται αλλαγές εις βάρος της. Η Ελλάδα με την υπουργοπρωθυπουργία, ίσον ακυβερνησία, αντί να κάθεται σε αναμμένα κάρβουνα για τις επικείμενες αλλα-γές, λιμνάζει! Επεμβαίνει ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄, αναγκάζει τους υπουργούς να του υποβάλουν τις παραιτήσεις τους, δίνει εντολή στον Κουμουνδούρο, ο Κουμουνδού-ρος εξασφαλίζει ‘δεδηλωμένη’, και η νέα κυβέρνηση ανασκουμπώνεται.
Αλλά πριν προλάβει να κάμει οτιδήποτε, της έρχεται σβουριχτή από τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου, προαστίου της Κωνσταντινούπολης. Η Συνθήκη αυτή, που υπογράφεται μεταξύ Ρωσίας-Τουρκίας στις 3 Μαρτίου 1878, επισφραγίζει την ήττα της Τουρκίας και κοντά στ’ άλλα κέρδη, που βγάνει υπέρ της Ρωσίας, βγάνει, στο πνεύμα του πανσλαβισμού, ένα τεράστιο βουλγαρικό κράτος από Δούναβη και Εύξεινο Πόντο μέχρι έξοδο στο Αιγαίο, περιλαμβάνοντας το μεγαλύτερο μέρος της  Μακεδονίας, πλην Χαλκιδικής με Θεσσαλονίκη! Έτσι η Ρωσία  έβγαινε Αιγαίο και Μεσόγειο,
πραγματοποιώντας παμπάλαιο εθνικό της όνειρο, από τα χρόνια ακόμα του Ιβάν του Τρομερού τον 16ο αιώνα!
      Σβουριχτή ανάποδη για την Ελλάδα η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου! Ταφόπλακα στο ανοιχτό ως τότε Ανατολικό της Ζήτημα, Μεγάλη Ιδέα, Πόλη και Σμύρνη και…Κόκκινη Μηλιά! Σβουριχτή, όχι ψέματα! Μαστορεμένη από τα ηγετικά κεφάλια της Ρωσίας! Μαστορεμένη, ναι!
      Κοίτα τι είπε ο Τσάρος Αλέξανδρος Β΄, Τσάρος (ρίζα της λέξης Τσάρος από το λατινικό Caesar) τότε της Ρωσίας στον Άγγλο πρέσβη Σέυμορ, σε συζήτηση για τα τούτα και τα κείνα της Συνθήκης αυτής και τον παραγκωνισμό της Ελλάδας.
«Δεν συμφέρει – είπε – εις την Αυτοκρατορίαν να γίνει η Ελλάς ισχυρόν κράτος. Ελληνικόν Βασίλειον ισχυρόν θα απετέλει σιδηρούν μοχλόν επί των μεσημβρινών (νοτίων) πυλών της Ρωσίας. Η προέκτασις των ελληνικών ορίων, αν όχι μέχρι του Ευξείνου Πόντου, τουλάχιστον μέχρι του Ελλησπόντου, αφαιρεί από την Ρωσίαν την ναυτική επικράτησιν και επ’ αυτού ακόμη του Ευξείνου και κατακλείει εντός της Μαύρης Θαλάσσης πάσαν προς Μεσημβρίαν τάσιν της Ρωσίας». {ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ, ‘Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου’}
      Για επεξεργάσου το αυτό. Και βάλ’το  να υπερίπταται επί του Μικρασιατικού ως πνεύμα/πολιτική της πάσης Ρωσίας…
    Αλλά δεν ήταν μόνο ο Τσάρος που είπε αυτά τα… ωραία για την Ελλάδα. Για κοίτα κι έναν άλλον. Τον πρέσβη τότε της Ρωσίας στην Κων/πολη Νικόλαο Ιγνάντιεφ, ‘νεκροθάφτη του Ελληνισμού’, όπως τον χαρακτήρισαν ξένοι διπλωμάτες
της εποχής.
«Ουδεμίαν σπιθαμήν γης υπέρ του Βασιλείου της Ελλάδος!» τηλεγραφούσε στον Τσάρο αυτός ο κύριος… {ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ,  ό. π.}
Ο ίδιος αυτός…φιλέλλην(!) δήλωσε ειρωνικά/δηκτικά/φθονερά μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου: «Και τώρα ας έρθουν οι Έλληνες κολυμπώντας στην Κωνσταντινούπολη!»
Ρώτησαν αυτόν τον… θερμό φιλέλληνα (!) Άγγλοι δημοσιογράφοι γιατί στη Συν-θήκη παραγκώνισαν τους Έλληνες. Και ιδού κυνισμός και ιταμότητα: «Επεχειρήσαμε τον πόλεμον ουχί υπέρ των Ελλήνων, αλλά υπέρ των Βουλγάρων. Δεν είναι δυνατόν να χάνω πολύτιμον χρόνον εργαζόμενος υπέρ των Ελλήνων!»
Εφτά χρόνια αργότερα από την υπογραφή της Συνθήκης εκείνης, Βούλγαρος, καρά-Βούλγαρος μάλιστα, αξιωματούχος και διαπρύσιος κήρυκας και προπαγανδιστής της Μεγάλης Βουλγαρίας, ονόματι Σουπώφ, ομολόγησε σχετικά με την εθνολογική σύνθεση του πληθυσμού της Μακεδονίας, που τόσο άκριτα την παραχώρησαν οι Ρώσοι στη Βουλγαρία, αποσπώντας την από την Τουρκία, προφανώς για το δικό τους συμφέρον, τη θερμοθαλασσική, να το ειπώ έτσι, πολιτική τους. Είπε, λοιπόν, ο Σουπώφ: «Το μεγαλύτερο μέρος της βουλγαρικής Μακεδονίας δεν έχει ακόμα αποκρυσταλλωμένη εθνική συνείδηση. Και αν η Ευρώπη επέτρεπε στον μακεδονικό λαό να εκλέξει εθνότητα, είμαι βέβαιος ότι η πλειονότης αυτών θα ξέφευγε εκ των χειρών μας. Εξαιρουμένων των βορείων διαμερισμάτων, οι πληθυσμοί των άλλων περιφερειών           
είναι έτοιμοι, ίνα, ενδίδοντες και στην ελαχίστη πίεση, δηλώσουν ότι δεν είναι Βούλγαροι, ότι αναγνωρίζουν το Πατριαρχείον και προτιμούν τα ελληνικά σχολεία και όχι τους Έλληνες καθηγητές. Η ύπαιθρος χώρα είναι βουλγαρική, οι πόλεις όμως, με εξαίρεση των βορείων περιοχών, είναι ελληνικές, η ύπαιθρος δε χώρα εμπνέεται και καθοδηγείται παρά των πόλεων».
Καταλαβαίνει κανείς τώρα τι κακό προξενούσε στη χώρα η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου. Χανόταν η ελληνική Μακεδονία!
Η σωτήρια ανατροπή προήλθε από τις άλλες 4 Μεγάλες Δυνάμεις, που είδαν την 5η, τη Ρωσία, να παραμεγαλώνει εις βάρος τους με αυτή τη συνθήκη και να ανεβαίνει το παλατζόνι της στη συμφωνημένη μεταξύ τους ισορροπία (1815, Συνέδριο Βιέννης).
Ειδικότερα η Αγγλία, πέρα από τα τυχόν άλλα υπερκέρδη της Ρωσίας, επιπλέον δεν ήθελε βόρειο σέμπρο/συνέταιρο/συνδιαχειριστή στη Μεσόγειο θάλασσα, και κυρίως στην ανατολική λεκάνη. Απόκοντα και η Γαλλία, ως μεσογειακή Μεγάλη Δύναμη κι αυτή. Και τώρα με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου τούς προέκυπτε Ρώσος στη Μεσόγειο! Και οι δύο ήθελαν δικόν τους το θαλάσσιο δρόμο προς Εγγύς  και Μέση Ανατολή – οσμίζονταν το… μέλι της   άραγε; – αλλά και προς Άπω Ανατολή, Ινδία, Κίνα και…πίσω από τον ήλιο!
Άρον άρον ξεσήκωσαν και τις άλλες δυο Μεγάλες Δυνάμεις, τις Κεντρικές, Γερμανία και Αυστρία, επισημαίνοντας τον κίνδυνο από την ισχυρότερη τώρα Ρωσία, και οι 4 με δηλώσεις τους της τράβηξαν το αφτί! Την έσυραν στο Συνέδριο του Βερολίνου, Ιούνιο του 1878. Εκεί η Ρωσία συναινεί συν τοις άλλοις και στον περιορισμό της Βουλγαρίας στο 1/3 της μεγάλης. Η Μακεδονία σώθηκε από τη βουλγαρική αρπάγη. Της ‘φόρεσαν’ όμως ένα καθεστώς περίεργο, καθεστώς δυαδικής κυριαρχίας, αφενός τουρκικής μόνιμης και αφετέρου ΜεγαλοΔυναμικής, διαφορετικής κάθε χρόνο! Πρόσχημα για επεμβάσεις στα Βαλκάνια…
Επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας στο Βερολίνο ήταν ο υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Κουμουνδούρου Θεόδωρος Δηλιγιάννης.
Επιδικάστηκε η Θεσσαλία στην Ελλάδα ως αντιστάθμισμα προς την ίδρυση των νέων κρατών: Βουλγαρίας, Σερβίας, Ρουμανίας. Παραπέμφθηκε όμως ο καθορισμός των συνόρων σε απευθείας συνεννοήσεις Ελλήνων και Τούρκων. Οι συνεννοήσεις κράτησαν μήνες. Κατά τη διάρκειά τους τελείωσε η κοινοβουλευτική 4/ετία (1875-1879). Πάμε για εκλογές. Ο τελικός καθορισμός των συνόρων έγινε το 1881.
                                                              *      
Η ΔΕΥΤΕΡΗ πλήρους 4/ετίας κοινοβουλευτική περίοδος είναι η από 26/3/1906 έως 8/8/1910 (έτη 4, μήνες 4, ημέρες 12).
Δεν είναι μονοπρωθυπουργική 4/ετία. Είναι τετραπρωθυπουργική. Γεώργιος Θεοτόκης, Δημ. Ράλλης, Κυρ. Μαυρομιχάλης και Στέφ. Δραγούμης είναι κατά σειράν οι 4 πρωθυπουργοί.
Είναι η 4/ετία σούρουπο, που διαμορφώνεται στο κλίμα α. της ταπεινωτικής ήττας του 1897, β. της απομυζητικής οικονομικά του Δ(ιεθνούς) Ο(ικονομικού) Ε(λέγχου), γ. του φατριασμού διαδόχου και πριγκίπων στο στράτευμα και δ. των πελατειακών σχέσεων μεταξύ πολιτικών και πολιτών – το μπιλιετάκι (ο επιφέρων τυγχάνει ημέτερος) ετύγχανε το μόνο προσόν, για να εξυπηρετηθεί ο πολίτης, και αντικαθιστούσε ακόμα και τις αναγκαίες γνώσεις για εισαγωγή με εξετάσεις σε μια σχολή!     
Είναι η 4/ετία χάραμα, που διαμορφώνεται στο κλίμα α. της γενικής απαίτησης/ ελπίδας της κοινωνίας για αλλαγή/βελτίωση των πραγμάτων, β. της κίνησης στο στράτευμα για αξιοκρατία και απομάκρυνσης διαδόχου και πριγκίπων από τις τάξεις του, γ. της εξέλιξης του Μακεδονικού Ζητήματος (μακεδονικός αγώνας) μέσα στο γενικότερο πλαίσιο του Ανατολικού Ζητήματος – προσδοκία απελευθέρωσης σκλάβων αδελφών, Μεγάλη Ιδέα, Πόλη, Σμύρνη, Κόκκινη Μηλιά…
Την κίνηση/μετάβαση από το πολιτικό σούρουπο στο πολιτικό χάραμα την προφήτεψε ο, εθνικός μας κι αυτός ποιητής, Κωστής Παλαμάς μετά τον πόλεμο ταπείνωση του 1897 με το ποίημά του ‘Ο ΔΙΓΕΝΗΣ ΚΙ Ο ΧΑΡΟΝΤΑΣ’, δημοσιευμένο μέσα στο βαρύ κι ασήκωτο κλίμα του οιονεί πεσμένου στις λάσπες εθνικού φιλότιμου εξαιτίας εκείνου του πολέμου. Και ήταν το ποίημα χέρι βοήθειας ανορθωτικό του ηθικού των Ελλήνων. Ιδού αυτό:
                                Ο Διγενής κι ο Χάροντας
                                             =============
                           «Καβάλα πάει ο Χάροντας το Διγενή στον Άδη
                           κι άλλους μαζί. Κλαίει, δέρνεται τ’ ανθρώπινο κοπάδι.
                           Και τους κρατεί στ’ αλόγου του δεμένους τα καπούλια,
                           της λεβεντιάς τον άνεμο, της ομορφιάς την Πούλια.
                     5    Και σαν να μην τον πάτησε τ’ αλόγου το ποδάρι,
                           ο Ακρίτας μόνο ατάραχος κοιτάει τον καβαλάρη:
                       –  Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα! Δεν περνώ με τα χρόνια!
                           Μ’ άγγιξες και δε μ’ ένιωσες στα μαρμαρένια αλώνια;
                           Είμαι εγώ η ακατάλυτη  ψυχή των Σαλαμίνων!
                  10     Στην Εφτάλοφη έφερα το σπαθί των Ελλήνων!
                           Δε χάνομαι στα Τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω,
                           στη ζωή ξαναφαίνομαι και λαούς ανασταίνω!»
                                                              ~
Η παρούσα 4/ετία 1906 – 1910 (στρογγυλεύω τις χρονολογίες) περιλαμβάνει τα δυο τελευταία χρόνια του τετράχρονου από 1904 έως 1908 μακεδονικού αγώνα. Ο και από πριν και συνέχεια τώρα πρωθυπουργός από 23/6/1906 έως 7/7/1909 επί 3 και
πλέον έτη Πρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου Γεώργιος Θεοτόκης είχε την ευθύνη της διπλωματικής διαχείρισης του αντάρτικου εκείνου αγώνα, που στόχο είχε όχι την προσάρτηση της Μακεδονίας, αυτό ήταν υπόθεση ανοιχτού πολέμου, αλλά την προφύλαξη και προστασία του ελληνόφωνου και ελληνόφρονος πολυπληθέστερου στοιχείου της περιοχής από τη βίαιη προσηλυτιστική προπαγάνδα κατά πρώτο λόγο των Βουλγάρων και κατά δεύτερο λόγο των Σέρβων.  Στον αγώνα εκείνον οι μακεδονομάχοι, υπό την καθοδήγηση μυστικών εθελοντών του ελληνικού στρατού, είχαν να αντιμετωπίσουν όχι μόνο τους αντεκδικητές Βουλγάρους και Σέρβους, αλλά και τους υπεύθυνους για την τάξη  Τούρκους. Αγώνας τριμέτωπος, δύσκολος, τραχύς.
Κι από διπλωματική άποψη είχε να κάμει όχι μόνο με την άμεσα ενδιαφερόμενη ως… ιδιοκτήτρια Τουρκία, αλλά και με τη συνδιαχειρίστρια κατ’ έτος μία από τις Μεγάλες Δυνάμεις κατά τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878 – αφορμή να επεμβαίνουν οι Μεγάλοι στα της οθωμανικής αυτοκρατορίας και ιδιαιτέρως στα Βαλκάνια.
Επιπλέον η Αγγλία πίεζε ιδιαιτέρως να σταματήσει εκείνος ο μακεδονικός αγώνας, επειδή φοβόταν μήπως αναμειχθεί ο Τσάρος ενεργότερα, επικαλούμενος το ομόθρησκο των αντιμαχομένων Ελλήνων, Βουλγάρων και Σέρβων, και αποκτήσει η Ρωσία ιδιαίτερες  κτήσεις/βάσεις στην περιοχή. Και μειωθεί ο δικός της ρόλος.              
Η λήξη του μακεδονικού αγώνα το 1908 οφείλεται στο κίνημα/επανάσταση των Νεοτούρκων, που διακήρυξαν ότι χορηγούν ισοπολιτεία σε όλους τους υπηκόους της αυτοκρατορίας, ανεξαρτήτως έθνους και θρησκεύματος. Αυτό πέρασε ως γενναιοφροσύνη των Νεοτούρκων και αύξησε το κύρος του τουρκικού παράγοντα στο διεθνή διπλωματικό στίβο, εν αντιθέσει προς την Ελλάδα, που μια 10/τία τώρα από το 1897, έτος της ταπεινωτικής ήττας, δεν είχε να επιδείξει κάτι ανυψωτικό διπλωματικώς, παρά βούλιαζε στην πολιτικοστρατιωτική ανυποληψία, στην οικονομική δυσπραγία – καραβιές καραβιές έφευγε ο κόσμος για την Αμερική – και στο κομματικό ρουσφέτι.
Τέλος πάντων, μετά την οθωμανική χορήγηση ισοπολιτείας ο μακεδονικός αγώνας σταμάτησε και η ελληνική κυβέρνηση ανακάλεσε τους Έλληνες αξιωματικούς και μαχητές. Όμως στο καταστατικό των Νεοτούρκων υπήρχε άρθρο που απαγόρευε την ένταξη στη νεοτουρκική εκείνη οργάνωση σε μη Τούρκους Οθωμανούς. Προβλέφτηκε άραγε η κατοπινή δεινή εξέλιξη για τους μη Τούρκους Οθωμανούς της αυτοκρατορίας Έλληνες, Αρμένιους, Εβραίους;
Στις 7 Ιουλίου 1909 ο πρωθυπουργός Γεώργιος Θεοτόκης υποβάλλει παραίτηση της κυβέρνησής του, όχι γιατί έχασε τη δεδηλωμένη πλειοψηφία της Βουλής ή γιατί του το ζήτησε ο βασιλιάς, όχι, δεν του το ζήτησε ο βασιλιάς, δεν είχε λόγους να του το ζητήσει, ίσα ίσα τρία και πλέον χρόνια από τις εκλογές, συνέχεια ο ίδιος πρωθυπουργός, δεν πείραξε τίποτα το αυλικό και δεν έφερε αντίρρηση στο σχέδιο των ‘παιδιών’, ήτοι διαδόχου αρχιστρατήγου και πριγκίπων στρατηγών, να μην είναι εύκολες οι προαγωγές των κατώτερων αξιωματικών στους ανώτερους βαθμούς, όχι, δεν έφερε αντίρρηση, κι ο βασιλιάς υπερευχαριστημένος προσπάθησε να τον αποτρέψει. Αλλά εκείνος…αμετάπειστος.
Ίσα ίσα αυτά τα καθυστερητικά προαγωγών σχέδια των ‘παιδιών’ είναι που φέρνουν σε δύσκολη θέση των πρωθυπουργό. Έχει τις πληροφορίες του ότι μια οργάνωση χαμηλόβαθμων αξιωματικών με την επωνυμία ‘‘Στρατιωτικός Σύνδεσμος’’ ετοιμάζεται να φέρει τα πάνω κάτω, να ανατρέψει κατεστημένα πράγματα και δε θέλει να είναι αυτός που θα υποχρεωθεί να ακυρώσει τις παλιές υπογραφές του – όπου να ’ναι δηλαδή χαράζει το καινούργιο.
Έχει ακόμα την πληροφορία ότι ο ίδιος είναι ο πρώτος στόχος του ‘Συνδέσμου ως
πιστός τηρητής του παλαιοκομματικού και αυλικού ‘στάτους’. Και επιμένει στην παραίτηση. Κι ο βασιλιάς την ίδια ημέρα, 7 Ιουλίου 1909, δίνει εντολή για νέα κυβέρνηση στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Δημήτριο Ράλλη.
      Η βουλή βρίσκεται σε θερινές διακοπές, δεν απαιτείται ‘δεδηλωμένη’, αφού δε συνεδριάζει, ωστόσο ο Ράλλης ζητεί εκλογές για ‘δική’ του πλειοψηφία. Αλλά αυτό ενέχει τον κίνδυνο ελληνοτουρκικής σύρραξης, διότι η Κρήτη, που είναι ακόμα στο τούρκικο, λέει ότι θα στείλει δικούς της βουλευτές στο ελληνικό κοινοβούλιο, κι αυτό θα είναι αιτία πολέμου, όπως υποστηρίζει και απειλεί η Τουρκία. Όμως κανείς δεν θέλει τούτη την ώρα πόλεμο με την Τουρκία, ούτε ο βασιλιάς ούτε η κυβέρνηση ούτε ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος. Αυτά τα ‘ούτε’, ‘ούτε’, ‘ούτε’ θίγουν το φιλότιμο των στρατιωτικών, οι οποίοι συν τοις άλλοις ωθούν ακόμα περισσότερο τη δραστηριότητα του Στρατιωτικού Συνδέσμου, καθώς η Ελλάδα λόγω στασιμότητας/ακινησίας/ τέλματος των εθνικών θεμάτων οφείλει να είναι ‘φρόνιμο’ μικρό παιδί απέναντι στη μαμούλα (μπαμπούλα) Τουρκία.
      Ο ‘θερινός’ πρωθυπουργός σκληραίνει τη στάση του κατά του Συνδέσμου, διατάσσει συλλήψεις, τιμωρεί με φυλακίσεις, αλλά αυτό επιταχύνει τις εξελίξεις και στις 15/8/1909, τη νύχτα, ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος με αρχηγό τον αντισυνταγματάρχη Νικόλαο Ζορμπά προχωρεί σε κίνημα στου Γουδή – ανατέλλει το χάραμα!
      Τι ζητεί το κίνημα; Πρώτον, απομάκρυνση διαδόχου και πριγκίπων από το στράτευμα۰ δεύτερον, μεταρρυθμίσεις σε στρατό, διοίκηση, παιδεία.
      Αλληλοκοιτάζονται στην κυβέρνηση με την έννοια: ‘τι κάνουμε τώρα’; Παραδίνονται. Ο πρωθυπουργός Δημ. Ράλλης παραιτείται και ο Κυριακούλης Μαυρομιχαλης προθυμοποιείται να ικανοποιήσει τα αιτήματα του Συνδέσμου. Παίρνει την εντολή από τον Ανώτατο Άρχοντα, σχηματίζει κυβέρνηση, η Βουλή του παρέχει τη ‘δεδηλωμένη’, ο Σύνδεσμος δεν έχει πλέον λόγους να προχωρήσει σε άλλες ανατροπές, δικτατορικές λύσεις δηλαδή, εφόσον Κυβέρνηση και Βουλή αναλαμβάνουν να ψηφίσουν τις σχετικές αλλαγές, ο αρχηγός Ζορμπάς διατάσσει τους επαναστατημένους αξιωματικούς να επιστρέψουν από του Γουδή στους στρατώνες τους.    
    Ο πρωθυπουργός Μαυρομιχάλης επισείοντας την απειλή του Συνδέσμου ‘πείθει’ τη Βουλή και ψηφίζει τις αλλαγές τη μια αλλαγή μετά την άλλη. Ό,τι του λένε οι αξιωματικοί. Έξω ο διάδοχος από το στράτευμα; Έξω! Έξω οι πρίγκιπες; Έξω έξω! Κλπ. κλπ. κλπ.
      Αλλά ο πολιτικός κόσμος διαπορεί πού πάει το πράγμα. Σε λίγο κλείνει η 4/ετία,  που ορίζει το Σύνταγμα. Θα γίνουν εκλογές; Ή… - και αφήνουν ασυμπλήρωτη τη διάζευξη, υπονοώντας ανώμαλες λύσεις. Ο βασιλιάς ανησυχεί κι αυτός, τι σκοπό
                                                                   14
έχουν οι αξιωματικοί να κάμουν με τη δυναστεία; Σε αμηχανία βρίσκονται και οι Μεγάλες Δυνάμεις για τις προθέσεις του Συνδέσμου.
      Εντός του Συνδέσμου περισσεύουν οι προβληματισμοί, περνώντας ο καιρός. Τι θα κάμουν τελικά; Τους παλαιούς πολιτικούς δεν τους εμπιστεύονται, νέους δεν διακρίνουν, να αναλάβουν οι ίδιοι τη διακυβέρνηση δεν επιθυμούν. Τι θα κάμουν;
      Στην αμηχανία των στρατιωτικών ένας αξιωματικός, μέλος του Συνδέσμου, ονόματι Επαμεινώνδας Ζυμβρακάκης, προτείνει να προσκληθεί ο ακουστός κι επιτυχημένος στην Κρήτη πολιτικός Ελευθέριος Βενιζέλος. Και ‘άμ’ έπος, άμ’ έργον’ στέλνουν και τον καλούν. Και στις 28/12/1909 ο Βενιζέλος είναι στην Αθήνα!
      Συζητεί με παράγοντες του Συνδέσμου και με διάφορους πολιτικούς. Και εισηγείται: α. προκήρυξη εκλογών προς ανάδειξη αναθεωρητικής Βουλής, ήτοι διπλάσιου αριθμού βουλευτών, προς αναθεώρηση ορισμένων μη θεμελιωδών διατάξεων του συντάγματος, β. εντολή πρωθυπουργίας στον στέφανο Δραγούμη, γνωστό νομομαθή και πολιτικό, για διεκπεραίωση των εκλογών και γ. διάλυση του Συνδέσμου. Αυτά εισηγήθηκε ο Βενιζέλος και αναχώρησε από την Ελλάδα.
      Να ξεκαθαρίσουμε εδώ τις έννοιες ‘θεμελιώδεις’ και ‘μη θεμελιώδεις’ διατάξεις του συντάγματος. ‘Θεμελιώδεις’ είναι οι διατάξεις που θεμελιώνουν τη μορφή του πολιτεύματος, ήτοι: απόλυτος μοναρχία – συνταγματική μοναρχία – βασιλευομένη δημοκρατία –  δημοκρατία – προεδρική δημοκρατία κλπ. κλπ. ‘Μη θεμελιώδεις’ διατάξεις είναι όλες οι άλλες διατάξεις του συντάγματος.    
      Στη συνέχεια αρχίζουν να υλοποιούνται οι εισηγήσεις του Βενιζέλου. Έτσι, στις 18/1/1910 κατ’ εντολή του βασιλιά σχηματίζει κυβέρνηση ο Στέφανος Δραγούμης. Η Βουλή του παρέχει ισχυρή ‘δεδηλωμένη’. Φεβρουάριο μήνα συγκαλείται η Βουλή και συζητεί ποια μη θεμελιώδη άρθρα του συντάγματος πρέπει να αναθεωρηθούν. Στη συνέχεια προκηρύσσονται εκλογές για τις 8/8/1910. Και Μάρτιο μήνα διαλύεται ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος.
      Με τις εκλογές για ανάδειξη αναθεωρητικής Βουλής στις 8/8/1910 τελειώνει η 2η πλήρους 4/ετούς διάρκειας κοινοβουλευτική περίοδος. Μετά την αναθεώρηση θα ακολουθήσουν κανονικές εκλογές για ανάδειξη νέας Βουλής. Κι εμείς εδώ θα αναζητήσουμε την 3η  πλήρους 4/ετούς διάρκειας κοινοβουλευτική περίοδο.
                                                                    *      
      Η ΤΡΙΤΗ κατά σειρά πλήρους 4/ετούς διάρκειας κοινοβουλευτική περίοδος είναι η από 19/8/1928 έως 25/9/1932. Έτη 4, μήνας 1, ημέρες 6.   
      Κυρίαρχος στην πολιτική κονίστρα είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος – παρά δώδεκα (12) ημέρες θα ήταν μονοπρωθυπουργική η 4/ετία. Θα ιδούμε τα καθέκαστα.
      Καιρό είχε να εμφανιστεί – χρόνια – στα πολιτικά πράγματα ο Βενιζέλος. Από το 1924! Αλλά από το εξωτερικό ή από την Κρήτη, όπου κι αν βρισκόταν, παρακολουθούσε τις σχετικές εξελίξεις. Και κυρίως τους τυχόν κινδύνους του πολιτεύματος της χώρας, της αβασίλευτης δημοκρατίας. Όταν διέβλεψε τον κίνδυνο, επέστρεψε στην ενεργό πολιτική.
      Ανασυγκροτώντας το Κόμμα των Φιλελευθέρων από την πολυδιάσπαση κατά την απουσία του δήλωσε ότι δεν θα επέστρεφε, αν το πολίτευμα της αβασίλευτης δημοκρατίας δεν κινδύνευε από το Λαϊκό Κόμμα. Διερευνητική ήταν η δήλωσή του. Διερευνητική των προθέσεων του Λαϊκού Κόμματος. Δεν υπήρξε αντίδραση από τους παράγοντες του Λαϊκού Κόμματος. Η σιωπή τους δυνάμωσε τις υποψίες του. Τις προήγαγε σε βεβαιότητα. Και με όρτσα τα πανιά ξαναμπαίνει στην πολιτική κονίστρα.                                                 
      Στις εκλογές της 19/8/1928 η δημοκρατική παράταξη της αβασίλευτης δημοκρατίας, με κορμό το Κόμμα των Φιλελευθέρων, κερδίζει 217 επί συνόλου 250! Συγκεκριμένα – σημειώνω τα ονόματα των αρχηγών της δημοκρατικής παράταξης: Βενιζελος έδρες 178, Παπαναστασίου έδρες 20, Κονδύλης 9, Μιχαλακόπουλος 5, Ζα-βιτσάνος 5. Σύνολο 217!  Ο Βενιζέλος πανίσχυρος!
                                                                    *
      Η 4/ΕΤΙΑ ’28 – ’32 (στρογγυλεύω τις χρονολογίες) είναι από τις δημιουργικότερες του πολιτικού βίου της χώρας.
      ΠΡΩΤΑ ΣΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ πολιτική. Με έναν πρώτο νόμο η κυβέρνηση χτύπησε αποτελεσματικά τη ληστεία, που μάστιζε την ύπαιθρο, συχνά και με φόνους.
      Υποπερίπτωση των ληστειών ήταν οι κλεψιές ζωικού κεφαλαίου – έπεφταν οι κλέφτες στις στάνες κι άρπαζαν πρόβατα, γίδια, βόδια, άλογα, ό,τι πρόφταιναν. Αυτά
περιορίστηκαν. Τόσο, που όσοι είχανε κοπάδια, τα άφηναν αφύλαχτα στη βοσκή κι έ-
λεγαν ότι «τώρα τα κοπάδια  τα φυλάει ο Βενιζέλος»!
Ύστερα, με άλλο νόμο ίδρυσε το Συμβουλίο της Επικρατείας, το οποίο έδινε τη δυνατότητα στον πολίτη, με την προσφυγή του σε αυτό, να προστατεύεται από τις αυθαιρεσίες της Διοίκησης.
Με την επανίδρυση/επαναθεσμοθέτηση του νομοθετικού σώματος της Γερουσίας –  9/τους θητείας, αλλά κάθε τρία χρόνια ανανεωνόταν με εκλογές το 1/3 των μελών της۰ καταργήθηκε το 1935 – τα πολιτικά κόμματα κυβέρνησης και αντιπολίτευσης είχαν ανά τριετία τη δυνατότητα να μετρούν τη δυναμική τους και τον δυναμισμό τους, να λαμβάνουν το μήνυμα και να παίρνουν τα μέτρα τους.
Εκεί όμως που έφερε την αληθινή αναγέννηση ήταν ο χώρος της εκπαίδευσης. Ρηξικέλευθα προγράμματα, διδακτηριακό/κτιριακό μπιγκ μπαγκ! Με δυο υπουργούς Παιδείας και Θρησκευμάτων, τον Κων/νο Γόντικα, αλλά κυρίως τον Γεώργιο Παπανδρέου, έγιναν την 4/ετία εκείνη όσα δεν είχαν γίνει από ιδρύσεως του νεοελληνικού κράτους! Οι λειτουργοί της εκπαίδευσης αξιώθηκαν μεγάλης τιμής και προσοχής από την πολιτεία τότε. Οι επόμενες γενιές εκπαιδευτικών λειτουργών ευδαιμονίζουν τους τυχερούς εκείνους συναδέλφους τους και ονειρεύονται αναβιώσεις…
Στον τομέα της οικονομίας επέδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Μέριμνά του ήταν να εξασφαλίζεται το ισοζύγιο του προϋπολογισμού – όσα έσοδα, τόσα έξοδα.
Με την  ίδρυση της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδας (ΑΤΕ) εφαρμόζει σοβαρή αγροτική πολιτική η κυβέρνηση Βενιζέλου.
Πολλοί τομείς της οικονομικής δραστηριότητας: βιοτεχνία, βιομηχανία, ναυτιλία, τουρισμός, υγεία βγήκαν από τα σπάργανα και άρχισαν τους βηματισμούς με κυβερ-νητική παρέμβαση/παρώθηση.
Αλλά το κραχ – οικονομική κρίση – της Αμερικής το 1929 δεν άργησε να πειρά-ξει τη διεθνή οικονομία. Και την ελληνική.
Έτσι, ενώ το 1930 το ανορθωτικό πρόγραμμα της υπαίθρου με την επιστημονική αντιμετώπιση των καλλιεργειών, στο πλαίσιο της διακήρυξης του Βενιζέλου ‘‘Θα κάμω την Ελλάδα αγνώριστη’’ έχει πάρει μπρος και υλοποιείται με την ίδρυση σχετικών επιστημονικών φορέων/ινστιτούτων Γεωργίας, Κτηνοτροφίας, Αλιείας, έρχεται η οικονομική κρίση – κραχ της Αμερικής – και αναστέλλει όλες τις δραστηριότητες.            
Μπρος στην κρίση – παύση πληρωμής τοκοχρεολυσίων, αδυναμία δανεισμού – ζήτησε από τα κόμματα της αντιπολίτευσης συνεργασία για σχηματισμό οικουμενικής κυβέρνησης, να συναποφασίσουν πώς θα αντιμετωπίσουν τη δύσκολη οικονομική κατάσταση. Τα Βενιζελογενή κόμματα– αρχηγοί: Παπαναστασίου, Κονδύλης, Μιχαλακόπουλος, Ζαβιτσάνος – δέχτηκαν. Ο Παναγής Τσαλδάρης του Λαϊκού Κόμματος – αξιωματική αντιπολίτευση – έπαιξε το πάγιο αντιπολιτευτικό χαρτί: ‘‘Προσφυγή εις προώρους εκλογάς’’.    
Μα οι Βενιζελογενείς, θα αναρωτηθεί κανείς, ήταν αντιπολίτευση; Ήταν αυτό που λέμε ανεβάσταγοι. Και απαιτούσαν συχνά η κυβέρνηση να πάρει αποφάσεις, που θα μπορούσαν να ανατρέψουν την πλειοψηφία. Ήταν σχεδόν οι ίδιοι, που το 1924 απαιτούσαν αλλαγή πολιτεύματος με απόφαση της Βουλής και όχι με δημοψήφισμα, κι ο Βενιζέλος τους εγκατέλειψε κι έφυγε. Ένα μήνα μετά την επιστροφή του. Έτσι και τώρα, οι κόντρες τους με τον πρωθυπουργό έδιναν την εικόνα αντιπολίτευσης.
                                                              *
Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ πολιτική του Βενιζέλου είχε στόχο τη θωράκιση της χώρας. Αυτό το επιδίωξε αφενός με εξασφάλιση καλής γειτονίας με τους όμορους λαούς και αφετέρου με καλλιέργεια  στενών πολιτικών και οικονομικών σχέσεων με τις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες. Ως προς το τελευταίο αυτό τον είπαν ‘μεγάλο Ευρωπαίο’ και ‘μεγάλο Ευρωπαϊστή’ και ‘θερμό υποστηριχτή της Πανευρωπαϊκής Ένωσης’!
Το ακούμε αυτό; ‘Θερμός υποστηριχτής της Πανευρωπαϊκής Ένωσης’! Τον χαρακτηρίζει έτσι ένας ελληνόρριζος Γερμανός καθηγητής σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ, πανευρωπαϊστής, διπλωμάτης και ακτιβιστής του Φεντεραλισμού (ομοσπονδιακής διακυβέρνησης), γνωστός με το όνομα Κουντενχόβε-Καλλέργης Ριχάρδος (1894 – 1972).
Είναι γνωστό ότι Ιστορία δεν κάνεις με αυτούς που λέμε στο συντακτικό υποθετικούς λόγους β΄, γ΄ και δ΄ είδους, ήτοι του μη πραγματικού, της απλής σκέψης και του προσδοκωμένου, όχι. δεν κάνεις Ιστορία με τέτοιους υποθετικούς λόγους. Όμως θα διατυπώσω μια άποψη, επιτρέψτε μου. Αν δεν είχε πεθάνει το 1936 ο Βενιζέλος στα 72 του και ζούσε ‘σαν τον Έλυμπο’, που λέει η ευχή – πόσοι δε ζούνε χρόνια και χρόνια; Τι βιάστηκε αυτός να φύγει; – και προλάβαινε ως γερο-Λευτέρης τα παιδιά Ντε Γγκωλ της Γαλλίας, Ντε Γκάσπερι της Ιταλίας και Αντενάουερ της Γερμανίας, συν κάτι άλλα γειτονόπουλα από γύρω τριγύρω χώρες, καθημαγμένα και κάθιδρα από το τελευταίο παιχνίδι τους, ‘Β΄ παγκόσμιο πόλεμο’ το λέγανε, θα τους έβγαινε μπροστά, να μπει κεφάλι στην Πανευρωπαϊκή Ιδέα/Κίνηση!
 Η σχέση της χώρας με την Τουρκία υπερέβαινε την ‘καλή γειτονία’. Υπήρχε ένα παρελθόν – και παλαιό και πρόσφατο και χτεσινό ακόμα, αχνιστό αχνιστό – μαύρο, κατάμαυρο, πίσσα, κατράμι, τι το κάνουμε; Το συντηρούμε; Το υπερβαίνουμε;
Πραγματιστής ο Βενιζέλος δεν ζει κολλημένος στο παρελθόν και με το παρελθόν. Προχωρεί σε σύμφωνο φιλίας και εδραίωσης ειρήνης με την Τουρκία και σύναψη εμπορικών σχέσεων, στο πλαίσιο αμοιβαίου σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας των δυο χωρών. Η λύση αυτή υπέβαλε σε μεγάλη δοκιμασία τα αισθήματα του ενάμισι εκατομμυρίου προσφύγων της Μικράς Ασίας και της Ανατολικής Θράκης.
                                                              *
ΘΕΜΕΛΙΩΝΟΝΤΑΣ, στηρίζοντας και θωρακίζοντας ο Βενιζέλος την αστική τάξη, ήτοι επαγγέλματα κρατικά, αλλά κυρίως ιδιωτικά α) δευτερογενούς παραγωγής αγαθών (μεταποιητικά προϊόντων πρωτογενούς παραγωγής) και β) τριτογενούς παραγωγής αγαθών (παροχής υπηρεσιών υγείας, παιδείας, μεταφορών κλπ. ), τάξη που πήρε να σχηματίζεται στη χώρα με τη βαθμιαία υποχώρηση του τσιφλικάδικου φεουδαρχισμού μετά τους βαλκανικούς πολέμους και τη μικρασιατική περιπέτεια, ήρθε σε αντιπαράθεση κυρίως με κομμουνιστές, αλλά και με σοσιαλιστές πολιτικούς, όπως οι δικοί του Παπαναστασίου και Μιχαλακόπουλος.                   
Κατά των κομμουνιστών η κυβέρνησή του ψήφισε το 1929 τον κατά ‘ιδιωνύμου αδικήματος’ νόμο, που πρόβλεπε ποινές φυλάκισης μέχρι 6 μηνών για όποιον ‘‘επιδιώκει την εφαρμογήν ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την δια βιαίων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού συστήματος ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικρατείας ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν’’.
                                                              *
 Ο ΚΟΙΝΩΝΙΣΤΗΣ/σοσιαλιστής και φιλόσοφος πολιτικός Αλέξανδρος Παπαναστασίου, με σπουδές και στο εξωτερικό, στέλεχος άλλοτε του ‘Κόμματος των Φιλελευθέρων’ και ήδη αρχηγός του ‘Αγροτικού Εργατικού Κόμματος’ και στενός συνεργάτης του Βενιζέλου, ήταν θερμός υποστηρικτής των Κοινωνικών Ασφαλίσε-ων. Οι απόψεις του ενοχλούσαν βιοτέχνες, βιομηχάνους και γενικώς εργοδότες. Άκουγαν αυτοί τον όρο ‘εργοδοτική εισφορά υπέρ των εργαζομένων’ και τους ανέβαινε το αίμα στο κεφάλι – δεν ήταν ακόμα καιρός, κι ο Βενιζέλος δίσταζε. 
Τελικώς έπεισε τον πρωθυπουργό Βενιζέλο και τη Βουλή και α) το 1931 ιδρύεται η Εργατική Εστία και β) το 1932 ψηφίζεται το ‘περί 8/ώρου εργασίας’ Π. Δ.
Αλλά έμμονη ιδέα, θα μπορούσε κανείς να ειπεί, του Παπαναστασίου ήταν η ίδρυση του ΙΚΑ και η πίεση που άσκησε σε πρωθυπουργό και Βουλή, είχε ως αποτέλεσμα την υπέρ Παπαναστασίου παραίτηση του Βενιζέλου.
Ο Παπαναστασίου αναλαμβάνει πρωθυπουργός στις 21/5/1932. Και σαν έτοιμος από καιρό εισάγει προς ψήφιση στη Βουλή το ‘περί ιδρύσεως του ΙΚΑ’ Π.Δ. Η δήλωση του Βενιζέλου ότι το ψηφίζει με ‘επιφύλαξιν’, ωθεί τον Παπαναστασίου σε παραίτηση από την πρωθυπουργία στις 3/6/1932, ύστερα από 12 ημερών πρωθυπουργία.
Αναλαμβάνει πάλι ο Βενιζέλος – ίσα που διακόπηκε το μονοπρωθυπουργικό της 4/ετίας – και τον Αύγουστο του ιδίου έτους επανεισάγεται το νομοσχέδιο στη Βουλή και προλαβαίνει και ψηφίζεται και γίνεται νόμος του Κράτους. Λέω ‘προλαβαίνει’, διότι τελειώνει η 4/ετία. Διαλύεται η Βουλή και Σεπτέμβριο πάμε για εκλογές.
Για την εσπευσμένη επανεισαγωγή και ψήφιση του νόμου ‘περί ΙΚΑ’ πολλοί του καταλογίζουν του Βενιζέλου σκοπιμότητα: στις επικείμενες, λέει, εκλογές να μην έχει εναντίον του τον πολυπληθή εργαζόμενο ανασφάλιστο κόσμο. Μπορεί. Η αρχή πάντως έγινε επί των ημερών του. Η υλοποίηση/εφαρμογή των ψηφισμένων νόμων είναι άλλο θέμα.  Είναι θέμα ψηφοθηρικού κόστους. Τα επί Βενιζέλου/Παπαναστασίου την 4/ετία ’28 – ’32 ψηφισμένα: 8/ωρο, Εργατική Εστία και  ΙΚΑ πήραν να υλοποιούνται, ξέρετε πότε; Όταν δεν… είχε ρόλο να παίξει το ψηφοθηρικό κόστος. Επί Μεταξά… Και ύστερα από πίεση που άσκησε η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας. Που είναι διεθνώς γνωστή ως Internacional Labour Organization (ILO)
                                                              *
ΤΕΤΑΡΤΗ – και τελευταία – πλήρους 4/ετούς διάρκειας κοινοβουλευτική περίοδος είναι η από 2/6/1985 έως 16/61989. Είναι η δεύτερη πρωθυπουργία του Ανδρέα Παπανδρέου. Του Αντρέα. Που ξεκινάει, σύμφωνα με προεκλογική δέσμευσή του, με ‘‘ένα ολιγομελές και ευέλικτο κυβερνητικό σχήμα’’ 19 υπουργών. Που δεν άργησε όμως να φτάσει τον αριθμό 42!    
Τη δεύτερη αυτή 4/ετία ο Α. Παπανδρέου υλοποίησε υπόσχεση της προηγούμενης πρωθυπουργίας του: τη συνταγματική αναθεώρηση. Με την αναθεώρηση αυτή αφαιρέθηκαν αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας και προστέθηκαν α) στον Πρωθυπουργό, β) στην Κυβέρνηση και γ) στη Βουλή. Ή και στους τρεις αυτούς θεσμικούς φορείς εξουσίας. Κατά τον συνταγματολόγο Κων. Μποτόπουλο με την αναθεώρηση αυτή επήλθε «μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας του πολιτεύματος, που μπορεί να θεωρηθεί ότι μόνο από αυτό το σημείο και εφεξής έγινε αμιγώς κοινοβουλευτικό».  Σημειώνω ένα παράδειγμα από τα δέκα τόσα άρθρα, που αναθεωρήθηκαν: το να τεθεί η χώρα σε κατάσταση πολιορκίας πέρασε στην αρμοδιότητα και των τριών θεσμικών παραγόντων εξουσίας, Πρωθυπουργού, Κυβέρνησης, Βουλής. Κι άλλο ένα, έτσι για δείγμα: η αρμοδιότητα που είχε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να διαπιστώνει κατά την κρίση του δυσαρμονία μεταξύ Κυβέρνησης και εκλογικού σώματος και να προχωρεί ή σε ανάθεση σχηματισμού Κυβέρνησης σε άλλο πρόσωπο ή σε διάλυση της Βουλής και προκήρυξη εκλογών, με την αναθεώρηση η αρμοδιότητα αυτή πέρασε στον Πρωθυπουργό, αυτός τώρα αποφασίζει, όποτε κρίνει αναγκαίο, και εισηγείται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας διάλυση της Βουλής και προκήρυξη εκλογών. Και πριν από τη συμπλήρωση 4/ετίας; Και πριν, ναι.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου πάντως δεν έκαμε χρήσης αυτής της αρμοδιότητας, να εισηγηθεί δηλαδή προκήρυξη εκλογών πριν από τη συμπλήρωση 4/ετίας.
                                                              *
ΕΥΧΑΡΙΣΤΟ κλίμα δημιουργούν οι ενταξιακές στην ΕΟΚ διαπραγματεύσεις, από τις οποίες ο Αντρέας όλο και κάτι τσιμπάει. Μάλιστα λέγεται – Νικ. Νικολάου, Καθημερινή 26/1/2008 – ότι η ‘σιδηρά κυρία’ της Αγγλίας, η Πρωθυπουργός Θάτσερ, έγραψε για τον Αντρέα: «Δεν τον συμπάθησα, αλλά ποτέ δεν έφυγε από διάσκεψη κορυφής, χωρίς να πάρει κάτι για τη χώρα του». Ήταν αλήθεια.
Το 1986 παίρνει μπρος ο μηχανισμός των Μεσογειακών Ολοκληρωμένων Προγραμμάτων (ΜΟΠ), των πακέτων Ντελόρ και των ποικίλων επιδοτήσεων από την ΕΕ, όλα αυτά γι’ ανάπτυξη κι εκσυγχρονισμό, ώστε να αμβλυνθούν οι διαφορές επιπέδου ζωής μεταξύ μεσογειακών και λοιπών ευρωπαϊκών χωρών.
Εδώ να σημειώσω ότι κατά τις προσδοκίες του κόσμου η ένταξη στην ΕΟΚ, στην ΕΕ και στην ΟΝΕ σήμαινε εξίσωση όνειρο! Ήτοι: ό,τι απολαβές, λέει, έχει ο εργαζόμενος στη λοιπή Ευρώπη, τις ίδιες θα έχει και ο ομόλογός του Έλληνας με την ένταξη!
Κανείς δε φρόντισε να ενημερώσει τον κόσμο ότι η ένταξη στους σχηματισμούς αυτούς είναι ένα αγαθό και υπόκειται στη δεοντολογία του οποιουδήποτε αγαθού, δηλαδή η δεοντολογία λέει: «το φυλάξαι τ’ αγαθά του κτήσασθαι χαλεπώτερον» (Δημοσθ. Ολυνθ. Α, 23). Έχει, λέει, υπέρτερες δυσκολίες το να διατηρήσεις ένα αγαθό από όσες έχει το να το αποκτήσεις. Δεν το πάρεις με το μέσα μυαλό αυτό, ώστε να ανασκουμπωθείς/αναδιοργανωθείς/αναπροσαρμοστείς/εκσυγχρονιστείς/ εκ-παιδευτείς – ναι, όλα αυτά! – κατά τις απαιτήσεις του αγαθού; Σε λίγο καιρό ‘έχασες αυγά και καλάθια’! Κι εσύ, άτομο, ομάδα, σωματείο, ό,τι, όσο και να διαμαρτύρεσαι λέγοντας/ φωνασκώντας «το κεκτημένο μου!», αυτό «ώχετο απιόν» (=έφυγε και πάει χάθηκε).
Δυστυχώς ο κόσμος αφέθηκε στη διεκδίκηση του «κτήσασθαι» χωρίς καμιά παι-δεία/παίδευση/παιδεμό/κατάρτιση/εξειδίκευση για το «φυλάξαι». Και έφτασε μέχρι παρανόηση του άλλου Δημοσθένειου ρητού «δει δη χρημάτων» {=πρέπει βέβαια να βρεθούν χρήματα. (Ολυνθ. Α, 20)}.  Παρανόηση του «δει δη» ως «δίδει»! Ως «δίδει… χρημάτων» δηλαδή! Με παράλληλη τριβή των  δακτύλων μέγα και δείκτη! ( Η λάθος σύνταξη του «δίδει» με γενική πτώση δεν απασχόλησε τη λάθος διεκδίκηση/ελπίδα/ όνειρο). Τέτοια, ναι, παρανόηση – το «δίδει» ως υποχρέωση της Ευρώπης και το «κτήσασθαι» ως ‘‘δικαίωμά μου να π’με, καθότι το οποίον η αρχαία ημών Ελλάς τους κατέβασε από τις βελανιδιές! Να π’με’’!
      Μα ποιος, θα πεις, πολιτικός σκέφτηκε ποτέ να ρίξει τον πολίτη ψηφοφόρο στα προπαρασκευαστικά του «χαλεπωτέρου φυλάξαι», ήτοι παιδεία/παίδευση/παιδεμό/κατάρτιση/εξειδίκευση;  Και μάλιστα για συλλογικό αγαθό, την εθνική πίτα; Απαντώ: κανένας! Αλλά ο Α. Παπανδρέου δεν ήταν από τους…κανένες – επιτρέψτε μου τον ανορθόδοξο πληθυντικό – τόσο πολύ τον ‘πήγε’ ο κόσμος. Μπορούσε να κάμει την υπέρβαση.
Και αφέθηκε/βολεύτηκε ο κόσμος να πιστεύει ότι τα ΜΟΠ και τα συναφή ήταν ο ευρωπαϊκός μισθός και η κατανάλωση/διασπάθιση ήταν…ανάπτυξη!
Τη διετία 1985 – 1987 το αντιπαραγωγικό κρατικοδίαιτο της οικονομίας τα στυλώνει. Κίνδυνος εκτροχιασμού. Αντίδοτο στον κίνδυνο η περιστολή δαπανών στο δημόσιο, αλλά και στον ιδιωτικό τομέα. Εφαρμόζονται μέτρα λιτότητας. Φωνές, διαμαρτυρίες, πορείες, συλλαλητήρια, απεργίες, χαμός – «Τα κεκτημένα μας!» ωρύονται δρόμοι και πλατείες.
Μετά το 1987 κυλάνε τα χρόνια προς κλείσιμο 4/ετίας και προσέγγισης εκλογών. Και ο Μολώχ των δημοσιονομικών της χώρας έφαγε τον οικονομολόγο υπουργό οικοκονομικών Κώστα Σημίτη, θερμό υπέρμαχο της σταθεροποίησης της οικονομίας. Τον διαδέχτηκε ο νομικός Δημήτρης Τσοβόλας, για να ασκήσει άλλη οικονομική πολιτική, να καταλαγιάσουν τα συνδικάτα, να ηρεμήσει ο κόσμος.
                                                                    *
ΣΤΑ ΜΕΣΑ της 4/τίας αυτής, το έτος 1987, ο Α. Παπανδρέου αναμετρήθηκε με τον τουρκικό υψαυχενισμό και τον κατέβασε, κάνοντας με τρεις (3) κινήσεις ματ: α) θέτοντας τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας σε ετοιμότητα, β) εκτοξεύοντας urbi et orbi, ήτοι κατά λέξη: στην πόλη και στην οικουμένη, και κατά το νόημα: στη χώρα και σε όλο τον κόσμο την προειδοποίηση «αλλάζει ο χάρτης της Βαλκανικής» και γ) αποστέλλοντας τον υπουργό εξωτερικών Κάρολο Παπούλια στη Βουλγαρία για μια άψε σβήσε σύναψη μετώπου κοινής δράσης κατά του κοινού προκλητικού και για τις δυο χώρες κακού γείτονα.
Αυτό το «αλλάζει ο χάρτης της Βαλκανικής» αλάφιασε τις υπερδυνάμεις ΗΠΑ και ΕΣΣΔ κι απόκοντα και την ΕΟΚ. Διότι μέσα σε αυτόν τον χάρτη – χάρτης δεν είναι μόνο ο εικονογραφημένος χώρος, όπου σημειώνονται όρια, όρη, πόλεις και χωριά, αλλά είναι και η έγγραφη διεθνής συνθήκη, π.χ. ‘χάρτης δικαιωμάτων του ανθρώπου’ – υπήρχαν και υπάρχουν κάτι ρήτρες για τον διάπλου των Στενών από Αιγαίο προς Εύξεινο και από Εύξεινο προς Αιγαίο, που δεν παίρνουν ‘ξύσιμο’ χωρίς γενικότερη ανάφλεξη, και άντε να προβλέψεις τι μπορεί να προκύψει από μια τέτοια ανάφλεξη. Οι Μεγάλοι ενοχλήθηκαν, πιάσαν τα κόκκινα τηλέφωνα και τα τουρκικά σεισμογραφικά πλεούμενα, που ‘γκριζάριζαν’ ελληνικά χωρικά ύδατα κι ανάγκασαν τον πρωθυπουργό να αντιδράσει, μαζεύτηκαν.
Ακολούθησαν προβλήματα α) υγείας του Α. Παπανδρέου – Λονδίνο, Χέρφιλντ, καρδιά, μεταμόσχευση! – β) οικονομικών σκανδάλων – απάτη Κοσκωτά, ανάμειξη υπουργοπρωθυπουργού Κουτσόγιωργα – γ) επιστροφής Παπανδρέου με επισφαλή υγεία – διαβίωση υπό συνεχή ιατρική παρακολούθηση, δ) μικροπολιτικής εκμετάλλευσης προσωπικού  του προβλήματος – νέα συντροφική συνθεση…καταλαβαίνεις τώρα.
Συμπληρώθηκε 4/ετία, διενεργήθηκαν εκλογές στις 18/6/1989 και παρά την παρότρυνση από το προεκλογικό μπαλκόνι στο Περιστέρι «Τσοβόλα, δώσ’ τα όλα!», το ΠΑΣΟΚ έχασε.
Σχετικά με την παρότρυνση στον Τσοβόλα δεν καταβλήθηκε σε κανέναν κανέναν ούτε ένα φράγκο! (Νικ. Νικολάου, Καθημερινή 10/5/2008)
Και τελειώνουμε με τις τέσσερις (4) πλήρους 4/ετούς διάρκειας κοινοβουλευτικές περιόδους. Δεν υπάρχουν άλλες με 4 έτη στο συμμιγή αριθμό – έτη, μήνες, ημέρες.
Η τελευταία αυτή από τις τέσσερις είναι η μόνη μονοπρωθυπουργική. Στεγανώς!
                                                              *
ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΟΙΠΕΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ με 3 και 2 και 1 και 0 έτη στο συμμιγή τους αριθμό επιλέγω τρεις (3) στη σειρά, που ουσιαστικά αποτελούν μία από γενικές σε γενικές εκλογές, κι αυτό επειδή η Βουλή της πρώτης είναι και Βουλή της τρίτης, ενώ από τη δεύτερη στην τρίτη δε μεσολαβούν εκλογές – τι…είναι;
Το πράγμα μοιάζει αίνιγμα, γι’ αυτό έβαλα και τη σχετική ερώτηση.
Η κατ’ ουσίαν ενιαία – και μεγάλη – αυτή χρονική περίοδος, το κατάλαβες, είναι τα χρόνια του διχασμού. 
Αυτή η μεγάλη χρονική περίοδος χωρίζεται σε τρεις (3) μικρότερες, τις εξής:
Η πρώτη μικρότερη χρονική περίοδος είναι από 31/5/1015 έως 6/12/1915, ήτοι έτη 0, μήνες 6, ημέρες 5.
Η δεύτερη μικρότερη χρονική περίοδος είναι από 6/12/1915 έως 13/6/1917, ήτοι έτη 1, μήνες 6, ημέρες 7.
Και η τρίτη μικρότερη χρονική περίοδος είναι από 13/6/1917 έως 1/11/1920, ήτοι έτη 3, μήνες 4, ημέρες 18.                        
                                                                    *
ΣΕ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ του στέμματος στις 20 Φεβρουαρίου 1915 συζητήθηκε η θέση της Ελλάδας απέναντι στον ήδη αρχινημένο από τον Αύγουστο του 1914 Α΄ παγκόσμιο πόλεμο.
Αντίπαλες δυνάμεις σε εκείνο τον πόλεμο ήταν οι εξής: από τη μια οι χώρες της ΑΝΤΑΝΤ (Αγγλία, Γαλλία από την αρχή ως το τέλος του πολέμου Νοέμβριο 1918, Ρωσία από την αρχή ως το 1917, Ιταλία από το 1915 ως το τέλος και ΗΠΑ από το 1917 ως το τέλος)۰ από την άλλη οι λεγόμενες Κεντρικές Δυνάμεις ή Τριπλή Συμμαχία (Γερμανία, Αυστροουγγαρία, Σουλτανική Τουρκία κι απόκοντα η Βουλγαρία, όλες από την αρχή ως το τέλος του πολέμου). Τελικά, εκείνος ο πόλεμος απλώθηκε και σε πολλές άλλες χώρες.
Η άποψη του θεσμικά (ήτοι κατά το σύνταγμα) υπεύθυνου πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου ήταν υπέρ της συμμετοχής στον πόλεμο στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ. Πρόβλεπε νίκη εκείνης της συμμαχίας, διότι Αγγλία και Γαλλία υπερείχαν στο πολεμικό ναυτικό, κυρίως η Αγγλία, κι ο πόλεμος, υποστήριξε, θα κρινόταν στη θάλασσα. Εμβριθής μελετητής – και μεταφραστής – του αρχαίου ιστορικοπολιτικού Θουκυδίδη
διδάχτηκε πολλά και του είχε ιδιαιτέρως τυπωθεί στο νου το αξίωμα «Μέγα το της θαλάσσης κράτος» (Α΄ 146). Αυτό το αξίωμα λέει ότι είναι πανίσχυρος ο κυρίαρχος των θαλασσών. Και στον πόλεμο εκείνο κυρίαρχοι στη θάλασσα ήταν η Αγγλία και η Γαλλία, κυρίως η Αγγλία. Και αυτή θα βοηθήσει να κατοχυρωθούν (κατά το ‘φυλάξαι τ’ αγαθά’) οι πρόσφατες με τους βαλκανικούς πολέμους ελληνικές κατακτήσεις, αλλά και όσες αύριο μέλλουν να επιτευχθούν.
Και εν πάση περιπτώσει το γεγονός ότι οι αντίπαλες της Ελλάδας όμορες χώρες Βουλγαρία και Τουρκία έχουν ταχθεί με το μέρος των Κεντρικών Δυνάμεων, κατ’ αναπόδραστη αναγκαιότητα η Ελλάδα οφείλει να συνταχθεί με την ΑΝΤΑΝΤ.
Το λόγο δεν έλαβε η θεσμικά υπεύθυνη (κατά το σύνταγμα) αντιπολίτευση, ο αρχηγός της, να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει με την άποψη του πρωθυπουργού, αλλά ο θεσμικά (κατά το σύνταγμα) ανεύθυνος ανώτατος άρχων, ο Κωνσταντίνος. Και η άποψή του ήταν υπέρ της ουδετερότητας της χώρας κατά τον πόλεμο εκείνο. Κι όσο για την έκβαση του πολέμου, αυτή θα ήταν υπέρ των Κεντρικών Δυνάμεων, διότι ήταν αδύνατο να ηττηθεί η Γερμανία. Και ως προς τα εθνικά συμφέ-ροντα, κατακτήσεις και προσδοκίες, μόνον η νικήτρια Γερμανία μπορεί να είναι εγγυήτρια. Υπό τον όρο ότι η Ελλάδα θα παραμείνει ουδέτερη.
Αφενός ως σπουδασμένος στρατιωτικός στη Γερμανία ο Κωνσταντίνος και άρα διαποτισμένος με φιλογερμανισμό με τον συναφή πρωσικό μιλιταρισμό και αφετέρου ως παντρεμένος με την αδερφή του Γερμανού αυτοκράτορα, ήταν αμετάκλητα προσανατολισμένος προς τη Γερμανία.   
Το ότι η (ενδεχομένως) νικήτρια Γερμανία θα ήταν υποχρεωμένη να προστατέψει τα συμφέροντα των συμμάχων της Βουλγαρίας και Τουρκίας, πράγμα που θα έθετε σε κίνδυνο αφενός τις πρόσφατες ελληνικές κατακτήσεις και αφετέρου τις εθνικές στο μέλλον διεκδικήσεις, αυτό αποσιωπήθηκε.
Διαφωνία πρωθυπουργού και βασιλιά – παραιτείται πρωθυπουργός και κυβέρνηση. Ο Βενιζέλος υποβάλλει την παραίτηση της κυβέρνησής του κι ο βασιλιάς δίνει εντολή στον παριστάμενο αρχηγό της αντιπολίτευσης να σχηματίσει κυβέρνηση και να προκηρύξει εκλογές για τις 31 Μαΐου.
Από 20 Φεβρουαρίου μέχρι 31 Μαΐου, μήνες 3 και ημέρες 20. Χρόνος ‘ικανός’ να κερδίσει τις εκλογές ο ‘ημέτερος’ του βασιλιά – το βασιλικό προνόμιο εν δράσει…                
                                                              *
ΕΚΛΟΓΕΣ, λοιπόν, στις 31/5/1915 και αρχή της πρώτης μικρότερης περιόδου. Εκλογικό αποτέλεσμα: Bενιζέλος, έδρες 185. Γούναρης, έδρες 95. Λοιποί διάφοροι φίλα προσκείμενοι στην αντιπολίτευση, έδρες 36. Συνολικά έδρες αντιπολίτευσης 131. Διαφορά υπέρ Βενιζέλου έδρες 54.
Αλλά ο βασιλιάς ασθενεί και η ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης καθυστερεί. Περνάει ο Ιούνιος, περνάει ο Ιούλιος, μπαίνει ο Αύγουστος, κι ακόμα να προσέλθει ο βασιλιάς στη Βουλή για την ορκωμοσία. Ασθενεί. Δεν υπάρχει πρόβλημα όμως, κυβέρνηση για τα τρέχοντα υπάρχει, του ‘ημέτερου’ Γούναρη – 1ος πρωθυπουργός της μικρότερης αυτής περιόδου.      
Τελικά ξεγερεμένος ο βασιλιάς προσέρχεται στη Βουλή και ορκίζει τη νέα κυβέρνηση Βενιζέλου στις 10/8/1915. Δυο μήνες και δέκα ημέρες μετά τις εκλογές ορκίζεται ο 2ος πρωθυπουργός. Κάποιοι κάνουν λόγο για σκόπιμη ασθένεια. Διπλωματική. Και προχωρούν στη διατύπωση της άποψης ότι ήταν αποφασισμένος να τον σπρώξει σε νέα παραίτηση. Τα όσα ακολούθησαν τους δικαιώνουν.  Ενάμιση περίπου μήνα αργότερα εκδηλώνεται νέα διαφωνία πρωθυπουργού και βασιλιά. Αιτία; Η ίδια:  Αντάντ; (Βενιζέλος) Ή ουδετερότητα; (Κωνσταντίνος). Ιδού διάλογος μεταξύ τους με αφορμή τη νέα διαφωνία:
Πρωθυπουργός Βενιζέλος: «Μεγαλειότατε, με υποχρεώνετε να σας ομιλήσω ως αντιπρόσωπος της λαϊκής κυριαρχίας. Δεν δικαιούσθε την φοράν αυτήν να διαφωνήσετε μαζί μου. Τον Φεβρουάριον (Συμβούλιο του Στέμματος) ηδύνασθε να αμφισβητήτε την υπέρ της πολιτικής μου θέλησιν του λαού. Αλλ’ εις τα εκλογάς της 31ης Μαΐου η πλειο-ψηφία την ενέκρινε ρητώς. Έχετε καθήκον να τη σεβασθήτε. Εκτός εάν πλέον καταργήτε το πολίτευμα».
Βασιλιάς Κωνσταντίνος: «Υπακούω εις την λαϊκήν ετυμηγορίαν προκειμένου περί εσωτερικών ζητημάτων. Δια τα μεγάλα εθνικά θέματα, εάν έχω την αντίληψιν ότι ένα πράγμα είναι σωστό ή όχι, οφείλω να επιμείνω να γίνει ή να μη γίνει, διότι εγώ είμαι υπεύθυνος ενώπιον του Θεού"
      Πρωθυπουργός Βενιζέλος: «Δεν σας έφερε ο Θεός, Μεγαλειότατε, εις την Ελλάδα.
 Ήλθατε από τον πατέρα σας, ο οποίος εξελέγη βασιλεύς δια της ψήφου των Ελλήνων. Η εξουσία σας οφείλεται εις την λαϊκήν ψήφον. Μην το λησμονείτε. Αλλοίμονον. Εφθάσαμεν εις την θεωρίαν της ελέω Θεού βασιλείας. Δυστυχής Ελλάς!» (Ανδρέας Δημητρόπουλος, ‘ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΥΒΕΡΝΉΣΕΙΣ 1843 – 2004’ ΑΘΗΝΑ 2004. σελ. 63, σημείωση 471. Στο ιντερνέτ).   
     Σίγουρα θα πρέπει να θυμήθηκε ο Βενιζέλος διάλογό του με τον αρχηγό του Στρατιωτικού Συνδέσμου Νικ. Ζορμπά, όταν προ 5/ετίας του παρέδιδε την εξουσία,  ειδικά για την επαναφορά Διαδόχου και Πριγκίπων στο στράτευμα –ιδού:            
Βενιζέλος: «Οι πρίγκιπες ως Έλληνες πολίται έχουν δικαίωμα να υπηρετούν την πατρίδα, ο δε Διάδοχος είναι απαραίτητος δια την διασφάλισιν της τάξεως και της πειθαρχίας».
Ζορμπάς: «…ο Διάδοχος έχει το ελάττωμα να επηρεάζεται από το άμεσο περιβάλλον του. Το μέγα αυτό ελάττωμα, αυξανόμενον δια του πείσμονος χαρακτήρος του, υπήρξε το κύριον αίτιον όλων των κακών, τα οποία υπέστη το στράτευμα μέχρι σήμερον και φοβούμαι ότι θα γίνει η αιτία πολύ περισσοτέρων δεινών, όταν θα βασιλεύσει…
Κύριε πρόεδρε, δεν έχετε ουδεμίαν υποχρέωσιν να σεβασθήτε τα γενόμενα υπό της επαναστάσεως (ενν. του Συνδέσμου των Στρατιωτικών το 1909). Άνευ δυσαρεσκείας θα έβλεπον την ανατροπήν όλων, αλλά σας εξορκίζω να μην επιμείνετε εις το ζήτημα των πριγκίπων και του Επιτελείου (εννοεί τους Δούσμανη, Μεταξά, Στρατηγό). Εάν τους επαναφέρετε, θα θερμάνετε εις τους κόλπους σας εχίδνας, αι οποίαι, μόλις αναζωογονηθούν, θα δαγκάσουν πρώτα υμάς, τον ζωοδότην και ευεργέτην τους. Εύχομαι να διαψευσθώ ή να μη ευρίσκωμαι εν ζωή, δια να ίδω τα θλιβερά αποτελέσματα, τα οποία η μακρά μου πείρα με κάμνει να προβλέπω. Μην παραγνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε, την μακράν και πικράν  πείραν πεντήκοντα ετών, την οποίαν απεκτήσαμεν συζώντες με τους ανθρώπους αυτούς εν Ελλάδι. Φοβούμαι μήπως καμίαν ημέραν δαγκάσουν όχι μόνον υμάς, αλλά και τα ζωτικώτερα συμφέροντα της χώρας. Εύχομαι ο Θεός να σας οδηγήσει εις την ορθήν λύσιν προς το συμφέρον της Πατρίδος». (Κώστα Χ΄΄αντωνίου ‘ΘΕΟΔ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ’. ΕΚΔ. ΙΩΛΚΟΣ, σελ. 98 – 100).
Και ο συγγραφέας Κ. Χ΄΄αντωνίου προσθέτει: ‘‘Πέντε χρόνια αργότερα η δικαίωση του Ζορμπά θα είχε τραγικές συνέπειες. Αλλά τις μέρες του 1910 προείχε η εθνική συσπείρωση’’.
Από την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης Βενιζέλου 10/8/1915 και μέχρι την εκδήλωση της νέας διαφωνίας 24/9/1915 έχει συμφωνηθεί γενική επιστράτευση με διπλό σκοπό, αφενός απόκρουση βουλγαρικής επίθεσης κατά της Ελλάδας ή κατά της συμμάχου Σερβίας και αφετέρου  αποστολή δυο μεραρχιών για από ξηράς βοήθεια της Αντάντ κατά της χερσονήσου Καλλίπολης με προοπτική κατάληψης της Κωνσταντινούπολης και συντόμευσης του πολέμου. Και είναι, λέει, θέμα χειρισμών πλέον από εκεί και πέρα να γίνει πραγματικότητα το εθνικό όνειρο ‘πάλι με χρόνια, με καιρούς, πάλι δικά μας είναι’ κατά το στίχο του δημοτικού μας άσματος με τον ίδιο τον Κωνσταντίνο επικεφαλής – τώρα είναι αυτά τα ‘χρόνια’, τώρα αυτοί οι ‘καιροί’! Ο Κωνσταντίνος ενθουσιάζεται με την προοπτική.
Τινάζει όμως στον αέρα τη συμφωνία βασιλιά και πρωθυπουργού ο γερμανόφιλος κι αυτός και εξ απορρήτων του Κωνσταντίνου αρχηγός του Γεν. Επιτελείου Ιω. Μεταξάς. Εξερχόμενος ο Βενιζέλος από το γραφείο του Κωνσταντίνου τον βλέπει να βγαίνει από το γραφείο της Σοφίας, συζύγου του Κωνσταντίνου, αδελφής του Γερμανού αυτοκράτορα. Επί τόπου τον καλεί και του δίνει εντολή να εκπονήσει το σχέδιο της επιχείρησης. Και τι του δηλώνει ο Μεταξάς; Ότι διαφωνεί με την επιχεί-ρηση και υποβάλλει την παραίτησή του!  Και δεν περιορίζεται στη διαφωνία του και
την παραίτησή του, αλλά στη συνέχεια μεταπείθει και τον Κωνσταντίνο. Και αλλαξογνωμισμένος ο Κωνσταντίνος εξωθεί σε νέα παραίτηση τον πρωθυπουργό Βενιζέλο στις 24/9/1915. Ώρες όμως πριν από την παραίτησή του ο Βενιζέλος είχε επιτρέψει στην Αντάντ να αποβιβάσει αγγλογαλλικό στρατό στη Θεσσαλονίκη αφενός για συμφωνημένη βοήθεια στη Σερβία και αφετέρου για άνοιγμα μετώπου στη Μακεδονία.
Εντολή για νέα κυβέρνηση έλαβε την ίδια ημέρα, 24/9/1915, ο Αλέξ. Ζαΐμης – 3ος πρωθυπουργός. Με εντολή του βασιλιά ο νέος πρωθυπουργός ούτε τη συμμαχική υποχρέωση για βοήθεια στη Σερβία θα τηρήσει, όταν στις 29/9/1915 θα δεχτεί επί-θεση από τους Βουλγάρους, ούτε οι δυο (2) μεραρχίες θα σταλούν στην Καλλίπολη, με αποτέλεσμα η επιχείρηση χωρίς από ξηράς βοήθεια να αποτύχει κι ο πόλεμος να παραταθεί, ούτε την προσφορά/παραχώρηση της Κύπρου θα δεχτεί, προσφορά/πρόταση  που έγινε εκ μέρους της Αγγλίας στις 3/10/1915, με τον όρο να προσχωρήσει η Ελλάδα στην Αντάντ.     
Ο Κωνσταντίνος σε συνεργασία με Γούναρη και λοιπούς θηριώδεις αντιβενιζελικούς μεθοδεύει διάλυση της Βουλής και προκήρυξη εκλογών μέσα σε κατάσταση γενικής επιστράτευσης, ώστε χειραγωγώντας το χακί, τους στρατευμένους, με παχυλές παροχές, με ευνοϊκές μεταθέσεις, με πολυήμερες άδειες και άλλες διευκολύνσεις, να προκύψει ευνοϊκό αποτέλεσμα, αντιβενιζελικό.
Ο Ζαΐμης αρνείται να συναινέσει στη μεθόδευση για το λόγο ότι η χώρα βρίσκεται σε γενική επιστράτευση. Και εξαναγκάζεται σε παραίτηση στις 25/10/1915.
Την ίδια ημέρα, 25/10/1915, με βασιλική εντολή ορκίζεται ο 4ος πρωθυπουργός της μικρής αυτής περιόδου ο γηραιός, ογδοηκοντούτης ήδη, Στέφανος Σκουλούδης.
Τέσσερις (4) ημέρες αργότερα, στις 29, διαλύεται η Βουλή και προκηρύσσονται εκλογές για τις 6 Δεκεμβρίου 1915 – νοοτροπία ιδιοτροπίας τράπουλας, ‘δική μου είναι, όπως θέλω την παίζω’.
Το Κόμμα των Φιλελευθέρων – Βενιζέλος και βενιζελικοί – καταγγέλλοντας την πραξικοπηματική ενέργεια του βασιλιά δηλώνουν ότι δεν θα πάρουν μέρος σ’ αυτές τις εκλογές παρωδία. Και δεν πήραν.
Εδώ τελειώνει η πρώτη (1η ) μικρότερη περίοδος 31/5/1915 – 6/12/1915.   
                                                              *
ΕΚΛΟΓΕΣ στις 6/12/1915 και αρχή της δεύτερης μικρότερης περιόδου. Παρά τις μεθοδεύσεις της κυβέρνησης Σκουλούδη – πιέσεις, υποσχέσεις, παροχές – σημειώθηκε μεγάλη αποχή. Από τις 730 τόσες χιλιάδες που ψήφισαν έξι (6) μήνες νωρίτερα, στις 31/5/1915, προσήλθαν και ψήφισαν μόνο 230 χιλιάδες! (Κ. Χ΄΄αντωνίου, ό.π. σελ. 162)
Ιδού τα αποτελέσματα ειδικά αυτών των εκλογών:
1)Κόμμα Εθνικοφρόνων – Γούναρης έδρες                                 230
2)Εθνικό Συντηρητικό Κόμμα – Νικ. Στράτος                             007
3)Κόμμα Μαυρομιχάλη – Κυρ. Μαυρομιχάλης                           006
4)Μακεδονική Ομάδα – Στέφ. Δραγούμης                                   005
5)Προοδευτικό Κόμμα – Δημητρακόπουλος                               003
6)Ανεξάρτητοι                                                                               062
7)Ανεξάρτητοι Βόρειας Ηπείρου*                                                 019
Σύνολο εδρών                                                                               332
{Πηγή για τα αποτελέσματα των εκλογών: διαδίκτυο}.
                                                              *
                                                             24
    {Στα πεταχτά για τη Β. Ήπειρο: Κατά τους βαλκανικούς πολέμους πήραν να σειούνται απελευθερωτικά κι ενωτικά με την Ελλάδα κινήματα κι εκεί۰ μετά το Μπιζάνι και τα Γιάννενα ελληνικός στρατός προήλασε βόρεια, Χειμάρα, Αργυρόκαστρο και άλλού۰οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αντάντ) δεν ενέκριναν την ένωση με την Ελλάδα۰ Φεβρουάριο του 1914 ο ντόπιος ελληνικός πληθυσμός με επικεφαλής τον Γεώργιο Χρηστάκη-Ζωγράφο ανακήρυξε την ‘Αυτόνομη Δημοκρατία της Βορείου Ηπείρου’۰ από αλβανικές κινητοποιήσεις με υποκίνηση των Νεοτούρκων απειλήθηκαν έκτροπα,
και έγιναν۰ οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αντάντ) Οκτώβριο του 1914 συγκατατέθηκαν να εισέλθει ελληνικός στρατός στην περιοχή για αποτροπή/καταστολή εκτρόπων και προστασία του πληθυσμού۰με αφορμή τη συγκατάθεση αυτή της Αντάντ ο Βενιζέλος δήλωσε στη Βουλή για τα από δω και πέρα: ‘‘Μόνο κολοσσιαία λάθη θα αποστερούσαν από την Ελλάδα τη Βόρειο Ήπειρο’’۰ μετά την παραίτηση Βενιζέλου, Φεβρουάριο του 1915, οι γερμανόφιλες ενέργειες των επόμενων κυβερνήσεων απομάκρυναν την Ελλάδα από την προστασία της Αντάντ۰ κατά τις εκλογές της 6/12/1915 η Βόρειος Ήπειρος ευρισκομένη ακόμα υπό την προστασία του ελληνικού στρατού έκαμε εκλογές κι αυτή, έβγαλε 19 βουλευτές και τους έστειλε στο ελληνικό κοινοβούλιο۰ Μάρτιο του 1916 με Βασιλικό Διάταγμα ανακηρύχτηκε η ένωση της Βορείου Ηπείρου με την Ελλάδα, αλλά η ένωση δε ‘χαρτώθηκε’ με διεθνή αναγνώριση, με κάποια διεθνή συνθήκη, και μόνο του το Β. Δ. δεν παρήγαγε δίκαιο۰ ο εθνικός διχασμός στη συνέχεια άλλαξε πολλά, καθώς και τις διαθέσεις των Μεγάλων Δυνάμεων – οι διπλωματικές μηχανορραφίες τους έφεραν τους Ιταλούς στο Αργυρόκαστρο και τους Γάλλους στην Κορυτσά۰ η χαριστική βολή δόθηκε το 1921, που με απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων η περιοχή της Βορείου Ηπείρου επιδικάστηκε στο νεοσύστατο κράτος της Αλβανίας۰ αυτά εν συντομία για τη Β. Ήπειρο}.
                                                                    *
ΕΝΑΜΙΣΗ χρόνο κράτησε μέχρι τη διάλυσή της η δεύτερη μικρότερη κοινοβουλευτική περίοδος. Πέντε (5) οι πρωθυπουργίες, τέσσερα (4) τα πρόσωπα.
Πρώτος πρωθυπουργός συνέχισε να είναι ο ίδιος που διενήργησε τις εκλογές, ο Στέφ. Σκουλούδης, ο οποίος με την εύνοια βασιλιά και επιτελικών εύκολα εξασφάλισε τη δεδηλωμένη πλειοψηφία της Βουλής.
Βασιλικότερος του βασιλέως, κατά το σχετικό λόγιο ρητό – ακριβέστερα: Κωνστανικότερος του Κωνσταντίνου – ο Στέφανος Σκουλούδης εκτελεί ασυζητητί τις βασιλικές εντολές. Έτσι 1) στις 9/3/1916 παραγγέλλει: «Τμήματα προκαλύψεως άμα τη εμφανίσει γερμανικών και βουλγαρικών στρατευμάτων πρέπει να αποφύγουν την χρήσιν όπλων και να υποχωρήσουν έδρες των». {Κ. Χ΄΄αντωνίου, ‘Θεόδ. Πάγκαλος’, ό. π. σελ. 163}.
2) στις 13/5/1916 εξηγεί στους Γερμανοβουλγάρους, που δέχτηκαν επίθεση από την ελληνική φρουρά του οχυρού Ρούπελ: «Μόλις επληροφορήθην το επεισόδιον, έδωκα αυτοστιγμεί λεπτομερείς οδηγίας εις τα στρατεύματά μας να υποχωρήσουν και να παραδώσουν τα ζητούμενα μέρη. Εάν ετραυματίσθησαν στρατιώται, αυτό έγινεν εκ πα-ρεξηγήσεως. Λυπούμαι δια το επεισόδιον. Δεν υπήρξε κακή πρόθεσις, αλλ’ απλώς παρε-ξήγησις». {Κ. Χ΄΄αντωνίου, ό. π.}
Σε στρατό και πολίτες στη Β. Ελλάδα επικρατεί αναβρασμός κι ανησυχία. Όλοι αναρωτιούνται πού πάει η κατάσταση. Θα ακρωτηριαστεί η χώρα; Θα χαθούν όσα αποκτήθηκαν χθες με τους βαλκανικούς πολέμους;
Τα πράγματα γίνονται χειρότερα και ακολουθούν δραματικές εξελίξεις, που εντεί-νουν το κλίμα του εθνικού διχασμού. Σημειώνω τα πιο χτυπητά γεγονότα:
Από 4/8/1916 οι Βούλγαροι με τις πλάτες των Γερμανών προελαύνουν στη Μακεδονία και επιδίδονται σε κακουργίες, από λεηλασίες μέχρι φόνους. Και το εκεί Δ΄ Σώμα Στρατού διατάσσεται από την κυβέρνηση να μην προβάλει αντίσταση! Ακο-λουθεί επικοινωνία των ηγετών του με την Αθήνα για λεπτομερείς οδηγίες περί πρα-κτέου. Στη φάση αυτή, φάση αναμονής, η Αντάντ προθυμοποιείται να το μεταφέρει με δικά της μέσα από το μέτωπο στη Θεσσαλονίκη. Αλλά αυτό απορρίπτει την προσφορά. Προτιμά τελικά στις 29/8/1915 να παραδοθεί στους Γερμανούς, οι οποίοι
το αφοπλίζουν και το μεταφέρουν στο Γκαίρλιτς της Γερμανίας.
Στις 6/8/1916 ο διοικητής του στρατού της Αντάντ στη Θεσσαλονίκη Γάλλος στρατηγός Σαράιγ, ανησυχώντας για τις προθέσεις του ελληνικού στρατού ζητεί με τελεσίγραφο από την ελληνική κυβέρνηση1) πλήρη αποστράτευση, 2) αντικατάσταση του πρωθυπουργού Σκουλούδη, 3) προκήρυξη νέων ελεύθερων εκλογών και 4) απόλυση των ήδη εκδηλωμένων γερμανόφιλων κρατικών οργάνων.      
Το τελεσίγραφο γίνεται δεκτό κι ο βασιλιάς, απομακρύνοντας τον Σκουλούδη, δίνει εντολή στον Αλ. Ζαΐμη να σχηματίσει νέα κυβέρνηση.
Ο Ζαΐμης, δεύτερος πρωθυπουργός της μικρότερης αυτής κοινοβουλευτικής περιόδου, αναλαμβάνει να εκπληρώσει όλους τους όρους του τελεσιγράφου. Πέρα από το τελεσίγραφο όμως βρίσκει σε εξέλιξη και ‘φορτώνεται’ το θέμα με το Δ΄ σώμα στρατού.
      Το χειρότερο, με την αποστράτευση πολλοί από του απολυμένους στρατιώτες φθάνοντας στην Αθήνα και άλλες πόλεις πλαισιώνουν τα λεγόμενα Σώματα Επιστράτων. Του Μεταξά, λένε, οργανώσεις αυτά τα Σώματα περιλαμβάνουν τους εφέδρους του στρατού και είναι φανατικοί φιλοβασιλικοί. Κατ’ ακολουθίαν φανατικοί αντιβενιζελικοί, που προβαίνουν σε κακοπραγίες κατά των βενιζελικών και δημιουργούν κλίμα αναταραχής. Πίστη τους είναι ότι ο βασιλιάς είναι αγαθός και ειρηνόφιλος, άρα αξιολάτρευτος ως Θεός, ενώ ο Βενιζέλος είναι κακός και φιλοπόλεμος, άρα…απάνω του! Και ήταν, λέει, αυτοί πολεμιστές ήρωες των βαλκανικών πολέμων!
Η κατάσταση όσο πάει και χειροτερεύει κι ο Βενιζέλος καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί άλλο να περιμένει – να περιμένει τι;
Έτσι, στις 14/8/1916 σε πατριωτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα, αφού κατηγόρησε τους πολιτικούς του αντιπάλους αφενός ως μικροελλαδίτες και αφετέρου ως κακούς συμβούλους του βασιλιά, έστειλε μήνυμα/προειδοποίηση στον Κωνσταντίνο ότι αδράνεια μπρος στον κίνδυνο για το έθνος είναι στάση ενοχής – ο νοών νοείτω.
Τη μεθεπομένη, 16/8/1916, σε ένα έξαλλο αντίπαλο συλλαλητήριο πολιτών και Επιστράτων πολλοί αγορητές στηλίτευσαν τη μεγαλοπραγμοσύνη του Βενιζέλου, και ο Γούναρης. Ο οποίος Γούναρης απαντώντας ειδικά στις κατηγορίες του Βενιζέλου κατά της παράταξής του για μικροελαδισμό συμφώνησε και…επαύξησε, επικυρώνο-ντας την πολιτική της παράταξης με το σύνθημα «Μικρά, πλην έντιμος Ελλάς!» (Κ. Χ΄΄αντωνίου, ό. π.) 
Την άλλη ημέρα, 17/8/1916, σημειώνεται καταιγισμός εξελίξεων. Μια κίνηση του πρωθυπουργού Αλ. Ζαΐμη για εξομάλυνση των σχέσεων βασιλιά – Βενιζέλου – Αντάντ εξουδετερώθηκε από την κατάληψη της Φλώρινας από τους Βουλγάρους. Αυτό αναστάτωσε αξιωματικούς του ελληνικού στρατού στη Θεσσαλονίκη. Η αναστάτωση κορυφώθηκε με τη σκέψη του Σαράιγ να διορίσει Πολιτική Ηγεσία – Νομάρχη – στη Θεσσαλονίκη Σέρβο! Η σκέψη ανησύχησε κι άλλους παράγοντες στη Θεσσαλονίκη. Και δημιουργήθηκε κλίμα εθνικού κινδύνου. Κι οι αξιωματικοί προχώ-ρησαν στην ίδρυση της οργάνωσης ‘‘Εθνική Άμυνα’’ με σκοπό τη σωτηρία της Μακεδονίας.
Στις 18 και στις 19/8/1916 στόλος της Αντάντ κατέπλευσε στον Σαρωνικό και προχώρησε στον αποκλεισμό των λιμανιών και του Πειραιά, όπου αποβίβασε γαλλικά
αγήματα, που πήραν τον έλεγχο των επικοινωνιών.
Στις 27/8/1916 ο διοικητής των αγημάτων της Αντάντ Γάλλος ναύαρχος Φουρνέ απαίτησε τη διάλυση του Σώματος των Επιστράτων και ακύρωση των ετοιμαζόμενων από την κυβέρνηση Ζαΐμη εκλογών λόγω της ετοιμαζόμενης βίας και νοθείας.
Στις 29/8/1916 δυο πράγματα βάρυναν την πολιτική κατάσταση. Το ένα ήταν η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων  για το Δ΄ Σώμα Στρατού, που παραδόθηκε αμαχητί στους Γερμανούς. Το άλλο; Βουλγαρικός στρατός αλωνίζοντας ασύδοτος στη Μακεδονία και διαπράττοντας κακουργήματα, ληστείες, βιασμούς και φόνους κυριεύει την Καβάλα, οι ελληνικές φρουρές δεν προβάλλουν αντίσταση, έχουν διαταγές! Και ξέρετε ποιοι αντιδρούν; Οι Γερμανοί, το γερμανικό επιτελείο! Από φόβο μήπως δυσαρεστηθούν οι Έλληνες και στρίψουν προς την Αντάντ!
Μπρος σ’ αυτή την τραγική κατάσταση ο Ζαΐμης υποβάλλει παραίτηση στις 3/9/1916. Οι εκλογές συνεπώς αναβάλλονται, άδηλο για πότε, άρα αναβάλλεται, το ίδιο άδηλο για πότε, και η προσδοκώμενη συνταγματική λύση της πολιτικής ανωμαλί-ας. Το μήνυμα/προειδοποίηση του Βενιζέλου στον Κωνσταντίνο στις 14/8 όλο και πλησιάζει να γίνει πράξη.
Την ίδια ημέρα που παραιτήθηκε ο Ζαΐμης 3/9/1916 ο βασιλιάς δίνει εντολή για νέα κυβέρνηση στον πολιτικό Νικόλαο Καλογερόπουλο. Τις πρώτες ημέρες της πρωθυπουργίας του Καλογερόπουλου εμφανίζονται αναδιοργανωμένοι οι Επίστρατοι, πράγμα που ενόχλησε όχι μόνο τους πολιτικούς αντιπάλους, αλλά και την Αντάντ.
                                                              *
ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ χειροτερεύουν κι ο Βενιζέλος δραστηριοποιείται. Αφενός ο κίνδυνος να περιέλθει η Μακεδονία στους Βουλγάρους, αφετέρου η απώλεια κάθε ελπίδας συνταγματικής λύσης της πολιτικής ανωμαλίας κι απόκοντα, τρίτον, η ανεξέλεγκτη δράση των Επιστράτων τον υποχρεώνουν να πάρει τελικά την από καιρό κυοφορούμενη μεγάλη απόφαση: στις 12 προς 13/9/1916 με πλειάδα συνεργατών του πολιτικών και στρατιωτικών αναχωρεί για Κρήτη, όπου προχωρεί σε κίνημα, επανάσταση.
      Κεφαλή του κινήματος/επανάστασης είναι η τριανδρία Βενιζέλος, Δαγκλής (στρατηγός), Κουντουριώτης (ναύαρχος). Η επαναστατική τριανδρία παίρνει το όνομα Προσωρινή Κυβέρνηση.
Το πρώτο που δηλώνει η επαναστατική Προσωρινή Κυβέρνηση είναι ότι το κίνημα/επανάσταση δεν έχει αντιβασιλικό χαρακτήρα, το δεύτερο ότι υιοθετεί την κίνηση της Εθνικής Άμυνας της Θεσσαλονίκης και τρίτον ότι γίνεται (το κίνημα/επανάσταση), για να πολεμήσουν, όσοι επιθυμούν, τον προαιώνιο εχθρό, που σφάζει και καίει στη Μακεδονία.
Ακολουθεί επιβεβαιωτικό προθέσεων τηλεγράφημα του υποστράτηγου Λεωνίδα Παρασκευόπουλου: «Προς Α.Μ. Βασιλέα Κωνσταντίνον, Αθήνας. Η φωνή της Πατρίδος κινδυνευούσης τον έσχατον κίνδυνον επιβάλλει εις τον συμμαχητήν Σου των δύο ενδόξων πολέμων να μη λησμονήση ότι υπέρτατον καθήκον πιστού στρατιώτου είναι να τρέξη εις τα τετιμημένα πεδία της Μακεδονίας, τα οποία την στιγμήν ταύτην μολύνει ο προαιώνιος εχθρός. Της Υ.Μ. πιστός υπήκοος, υποστράτηγος Παρασκευόπουλος». {Κων. Χ΄΄αντωνίου, ‘Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ’, Ιωλκός, σελ. 169}.
Στην Κρήτη εθελοντές σχηματίζουν την ‘Κρητική Μεραρχία’, στη Σάμο, Χίο, Λεσβο τη ‘Μεραρχία Αρχιπελάγους’ και στις 26/9/1916 η τριανδρία/Προσωρινή Κυβέρ-νηση φτάνει και εγκαθίσταται στη Θεσσαλονίκη. Έτσι, η χώρα βρίσκεται χωρισμένη στα δύο, στο φιλογερμανικό κράτος της Αθήνας και στο φιλοανταντικό κράτος της Θεσσαλονίκης. Αιγαίο, Κρήτη, Μακεδονία είναι η επικράτεια του νέου κράτους.
Την επομένη, 27/9/1916, η κυβέρνηση Καλογερόπουλου υποβάλλει την παραίτησή της. Την ίδια ημέρα ο βασιλιάς καλεί τον πανεπιστημιακό και ιδιαίτερό του δάσκαλό στο μάθημα της Ιστορίας Σπυρίδωνα Λάμπρο και του δίνει εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση.
Είναι το 4ο πρόσωπο ο Σπυρίδων Λάμπρος, που σχηματίζει την 4η κυβέρνηση στη σειρά μέσα στον ενάμιση χρόνο τη μονόχρωμης, να το ειπώ έτσι, δεύτερης μικρής κοινοβουλευτικής περιόδου. Ο πανεπιστημιακός Λάμπρος δεν ήταν πολιτικός, ώστε να μπορεί να επηρεάζει έτσι ή αλλιώς, λίγο ή πολύ τον Κωνσταντίνο. Όχι πως οι κατ’ επάγγελμα πολιτικοί πλάι του μπορούσαν να τον μεταπείσουν σε ό,τι χάραζε ο νους του, όσο κι αν προσπαθούσαν, αλλά τώρα ήταν απόλυτα ελεύθερος στις πολιτικές επιλογές του. Και η κατάσταση χειροτέρεψε.
                                                              *
ΤΟΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟ 1916 η Προσωρινή Κυβέρνηση στο πλευρό της Αντάντ κήρυξε τον πόλεμο κατά των Κεντρικών Δυνάμεων, προχώρησε σε επιστράτευση και απ’ τις πρώτες ημέρες, εθελοντές κι επιστρατευμένοι, κατανεμημένοι σε λόχους, τάγματα και συντάγματα πολεμούσαν με τους συμμάχους στο μακεδονικό μέτωπο.  
Ο Κωνσταντίνος, στην προσπάθειά του πρώτα πρώτα να εξασφαλίσει το θρόνο του, ύστερα να μην επεκταθεί ο χώρος του κράτους της Θεσσαλονίκης και τρίτο να περιοριστεί η κίνηση εθελοντών προς Μακεδονία, επιχείρησε να συνεννοηθεί με την Αντάντ, προσφέροντας διευκολύνσεις. Τελικά ήρθε σε σύγκρουση μαζί της και ο ναύαρχος Φουρνέ προώθησε αγήματα από Πειραιά προς Αθήνα, με αποτέλεσμα να ’ρθουν σε σύγκρουση με τμήματα ελληνικού στρατού και Σώματα Επιστράτων. Τα γαλλικά τμήματα υποχώρησαν με πολλά θύματα, νεκρούς και τραυματίες, και ακολούθησε βομβαρδισμός της Αθήνας από τα πλοία της Αντάντ.
Παράλληλα και για ημέρες ο αντιβενιζελισμός ξεσάλωσε. «Ακολούθησαν ημέρες φρίκης με τη ζωή, την περιουσία και την τιμή χιλιάδων πολιτών στο έλεος του όχλου. Ανώτερος αξιωματικός έφτυνε και ράπιζε την ευεργέτη και δήμαρχο Εμμ. Μπενάκη, η οικία του λεηλατείτο και ο ίδιος μετά τον ξυλοδαρμό του εν μέση οδώ φυλακιζόταν. Ση-μειώνονταν δολοφονίες, ξυλοδαρμοί, φυλακίσεις, διαρπαγές, καταστροφές γραφείων εφημερίδων, και της οικίας του Βενιζέλου». {Κ. Χ΄΄αντωνίου, ‘Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ’, Ιωλκός, σελ. 172}.
Στις 24/11/1916 η Τριανδρία/Προσωρινή Κυβέρνηση καταγγέλλει τα έκτροπα της Αθήνας, «τα οποία εδημιούργησαν μεταξύ του αιμοσταγούς Βασιλέως και του έθνους χάσμα του λοιπού αγεφύρωτον. Όπως επιβάλη ούτος την τυραννίδα του, δεν εδίστασε να θυσιάση τα υπέρτατα συμφέροντα του Ελληνισμού εις τους εθνικούς ανταπαιτητάς μας, με την πρόθεσιν να βοηθήση την γερμανικήν νίκην, εφ’ ης και μόνον ηδύνατο να εδραιώσει την ελέω Θεού βασιλείαν του… Από της στιγμής ταύτης ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος είναι έκπτωτος του θρόνου του. Δεν αμφιβάλλομεν ότι ο λαός πανδήμως συνερχόμενος θα επιδοκιμάση την έκπτωσιν ταύτην, ήτις αφορά προσωπικώς τον τύραννον Βασιλέα και όχι την δυναστείαν». {Κ. Χ΄΄αντωνίου, ό. π.}
Το χάσμα πλέον διευδρύνθηκε. Κι έγινε αγεφύρωτο με την πιο αποκρουστική πράξη, το ανάθεμα κατά του Βενιζέλου στις 12/12/1916 στο πεδίον του Άρεως στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις και χωριά.  Με εμπλοκή, φευ!, της Εκκλησίας…
Ο πρωθυπουργός Λάμπρος ήταν αντίθετος στο ανάθεμα, αλλά δεν εισακούστηκε.
Το κείμενο του αναθέματος, η κατάρα, φιγουράρει στο διαδίκτυο. Δέος, τρόμος, φρίκη, ορθοτριχίαση και όλα τα συναφή, δεν αντέχω την πληκτρολόγησή του, συγγνώμη.     
                                                              *
ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ δε βρήκε ολάνοιχτες της Αντάντ τις αγκαλιές ο Βενιζέλος. Δεν του οργάνωσαν θριαμβευτικές υποδοχές και καλωσορίσματα.    
Πρώτη έγνοια των δυνάμεων της Αντάντ ήταν να μη χάσουν τον έλεγχο των κινήσεών του. Όλες οι δυνάμεις της Αντάντ. 
Ιδιαίτερα Αγγλία, Ρωσία και Ιταλία, διαβάζοντας την καταγγελία των εκτρόπων της Αθήνας, κρατούσαν την ανάσα τους, ίσαμε να φτάσουν στο «και όχι την δυναστείαν». Ησύχασαν. Δεν ήθελαν την κατάργηση της βασιλείας ‘‘τους’’ στην Ελλάδα και την ανάδυση καμιάς δημοκρατίας χωρίς το ‘‘τους’’ – μάθαιναν με το νι και με το σίγμα κάτι συνθήματα και παρασυνθήματα, που έβγαιναν από τα έγκατα των αμυνιτών.
Ιδιαιτερότερα, να το ειπώ έτσι, Ρωσία και Ιταλία ανησυχούσαν μήπως ένας αυτοδύναμος/ανεξάρτητος/ανεξέλεγκτος Βενιζέλος κρίνει ότι τώρα είναι η ώρα για την υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας – Πόλη, Σμύρνη και…Κόκκινη Μηλιά! – και τον βρουν απέναντί τους στα ανατολικά και μεσογειακά τους συμφέροντα/όνειρα!
Θυμίζω τι είπε ο Αλέξανδρος Β΄, τσάρος/αυτοκράτορας της Ρωσίας (1855-1881), με αφορμή Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου το 1878, που δημιουργούσε τη μεγάλη Βουλγαρία. Είπε: «Δεν συμφέρει εις την αυτοκρατορίαν να γίνει η Ελλάς ισχυρόν κράτος. Ελληνικόν Βασίλειον ισχυρόν θα απετέλει σιδηρούν μοχλόν επί των μεσημβρινών (σ.σ. νοτίων) πυλών της Ρωσίας. Η προέκτασις των ελληνικών ορίων, αν όχι μέχρι του Ευξείνου Πόντου, τουλάχιστον μέχρι του Ελλησπόντου, αφαιρεί από την Ρωσίαν την ναυτικήν επικράτησιν και επ’ αυτού ακόμη του Ευξείνου και αποκλείει εντός της μαύρης θαλάσσης πάσαν προς Μεσημβρίαν τάσιν της Ρωσίας».
Η ‘‘προς Μεσημβρίαν τάσις της Ρωσίας’’ έληξε λες; Δεν έληξε. Άρα ‘niet’ και πάλι ‘niet’ (όχι και πάλι όχι) Βενιζέλος(αυτοδύναμος/ανεξάρτητος/ανεξέλεγκτος)!
Από την άλλη η Ιταλία είχε βλέψεις στα προς το Αιγαίο παράλια της υπό διάλυση μετά τον πόλεμο οθωμανικής αυτοκρατορίας – είχε βάλει στο μάτι τη Σμύρνη – και δεν ήθελε να έχει απέναντί της έναν αυτοδύναμο και ανεξάρτητο Βενιζέλο.
Συμπέρασμα: η Αντάντ ήθελε ένα Βενιζέλο υπό τα διπλωματικά και οικονομικά και άλλα ηνία της. Μια πρώτη γεύση ήταν η μόνο de facto (ως τετελεσμένο γεγονός), αλλά όχι και η de jure (ως απορρέον από τους κείμενους νόμους γεγονός) αναγνώριση της Προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης. Τι σήμαινε αυτό; Σήμαινε αυτό που λέμε ‘βλέποντας και κάνοντας’. Πέτυχες; Μαζί σου και… μπροστάρηδες – ‘‘Επανάστασις επιτυχούσα δημιουργεί δίκαιον’’.  (Ν. Ν. Σαρίπολου, ‘Ελλ. Συνταγματικόν Δίκαιον, τ. Ι, σελ. 42-43). Απέτυχες; Ξένοι κι απόξενοι και…γιούχα σου!
Και ίσαμε να φανεί πόσο ζυγίζει το κίνημα/επανάσταση του Βενιζέλου, η Αντάντ κι ο Κωνσταντίνος έκαναν αγάπες – ο Κωνσταντίνος καιγόταν να μη χάσει το θρόνο του, όσο διαρκεί ο πόλεμος, η Αντάντ να μην έχει στα νώτα της φιλογερμανικό στρατό στο μακεδονικό μέτωπο. Και ψιλοκουβέντιαζαν απόσυρση του βασιλικού στρατού στην Πελοπόννησο με πρώτη κίνηση την εκκένωση της Θεσσαλίας. Και παιζόταν το ‘μπαίνει, δεν μπαίνει’ ο Βενιζέλος στα άδεια εδάφη, αποχωρώντας ο στρατός. Με την Ιταλία να σκίζεται επιμένοντας: ‘δεν μπαίνει!’ και προτείνοντας ακόμα και ένοπλη προστασία του Κωνσταντίνου και του θρόνου του – ‘‘αχ και να στραπατσαριζόταν ο Βενιζέλος!’’
Αλλά ο Βενιζέλος δεν κόλλησε στο ‘βλέποντας’, σαλτάρισε στο ‘κάνοντας’. Πώς το είπε κάποια στιγμή το 1910 με τα πρώτα εκλογικά τινάγματά του στα μεσούρανα, όταν του ρίχτηκε ο παλαιοκομματισμός, κατηγορώντας τον ότι δεν έχει προγονικές περγαμηνές, ποιος ήταν ο πατέρας του κι ο πάππος κι ο προπάππος του, απάντησε:

               «Σαν είναι ο τράγος ζωντανός, δεν τόνε σταίνει η μάντρα,
               ο άντρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενιά τον άντρα».

Στις 3/11/1916, λοιπόν, με μια στρατιωτική κίνηση πήρε στο άψε σβήσε την πόλη
Κατερίνη από τους Κωνσταντινικούς – διέπρεψε, λέει, εκεί στην επιχείρηση ένας λοχαγός, ο Νικόλαος Πλαστήρας.        
Ύστερα από αυτό, σαν να ζητούσε μιαν αφορμή, ο Κωνσταντίνος σταμάτησε τις συνεννοήσεις με την Αντάντ, κατηγορώντας την ότι τον πρόδωσε – επέτρεψε, λέει, στον Βενιζέλο να δράσει όπως έδρασε στη Μακεδονία.
Λέω ‘ζητούσε αφορμή ο Κωνσταντίνος’, διότι τα ψιλοκουβεντιάσματα που  είπα γίνονταν για εδάφη από Θεσσαλία και κάτω, όχι από Μακεδονία, όπου ανήκε η Κατερίνη, που η κατάληψή της ενόχλησε τον Κωνσταντίνο.
Αλλάζει πολιτική και η Αντάντ, κυρίως Αγγλία και Γαλλία, οι οποίες γράφουν τον Κωνσταντίνο στο μαύρο κατάστιχο, και πρώτη η Αγγλία προχώρησε στην πλήρη αναγνώριση της Προσωρινής Κυβέρνησης της Θεσσαλονίκης, συλλαμβάνοντας ο πρωθυπουργός της Λόυδ Τζωρτζ την ιδέα να χρησιμοποιήσει την εκκολαπτόμενη υπό τον Βενιζέλο ελληνική δύναμη για τα σχετικά με την υπό διάλυση της οθωμανικής ανατολής αγγλικά σχέδια. Κάτι που συμπίπτει άλλωστε με τα ελληνικά όνειρα για Πόλη και Σμύρνη. Και έκαμε την πρώτη επένδυση, αναγνωρίζοντας πλήρως την Προσωρινή Κυβέρνηση Βενιζέλου. Ακολούθησε η Γαλλία, μένεα πνέοντας κατά του Κωνσταντίνου. Η Ιταλία υποψιαζόταν τους σχεδιασμούς των Αγγλο-Γάλλων, μη έχοντας όμως τη δύναμη να αλλάξει τα πράγματα, αναγκάστηκε να προβεί στην αναγνώριση, αλλά με κρύα καρδιά – λόγου χάρη δεν ‘ευκαιρούσαν’ οι υπηρεσίες της να ασχοληθούν με το θέμα ‘Βενιζέλος και Προσωρινή Κυβέρνηση’! Η Ρωσία έμεινε μόνη να θυμάται τις υποθήκες του Τσάρου Αλέξανδρου Β΄. Άλλωστε από το 1915, ένα χρόνο μετά την έναρξη του πολέμου, οι της Αντάντ είχαν διανείμει αδρομερώς μεταξύ τους την οθωμανική αυτοκρατορία – ο ένας αυτό, ο άλλος το άλλο και η Ρωσία την Κωνσταντινούπολη…
                                                              *            
ΜΠΑΙΝΟΝΤΑΣ το 1917, σημαντικά γεγονότα επηρεάζουν τις εξελίξεις στο κυριότερο μέτωπο του πολέμου, την Ευρώπη. Που έχουν επιπτώσεις στην ελληνική υπόθεση. Στο ανατολικό μέτωπο η Ρωσία τραντάζεται από τα πρώτα βήματα της μεγάλης επανάστασης, που τον Οκτώβριο θα στερήσει την Αντάντ από τον ανατολικό εταίρο της, τη Ρωσία. Στο δυτικό μέτωπο η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ επιταχύνει το τέλος του πολέμου.
Βλέποντας σύντομα το τέλος του πολέμου με την επέμβαση των ΗΠΑ οι εταίροι της Αντάντ, ετοιμάζονται να διασφαλίσουν ο καθένας τα προσημειωμένα εδάφη της υπό διάλυση οθωμανικής αυτοκρατορίας. Προσημειωμένα από τα συμφέροντά τους στην Εγγύς και Μέση (γιατί όχι και Άπω; ) Ανατολή.                       
Τότε είναι που στερεώθηκε στη σκέψη του Λόυδ Τζωρτζ η ιδέα ότι για την προσημειωμένη Εγγύς Ανατολή ‘του’ – του Λόυδ Τζωρτζ Ανατολή, δηλαδή της Αγγλίας, ήτοι: Ανατολική Μεσόγειο, Ιωνία της Μικράς Ασίας, Στενά Ελλησπόντου-Προποντίδας-Βοσπόρου – ο Βενιζέλος είναι ό,τι πρέπει, μια κι ο ίδιος (ο Βενιζέλος) ως φορέας της ελληνικής Μεγάλης Ιδέας επιδιώκει επέκταση στα ίδια αυτά μέρη. Σύμπτωση συμφερόντων! 
                                                             30
Αγγλία και Γαλλία, υπό την πίεση των άλλων μετώπων του πολέμου, μεθοδεύουν μεταφορά μονάδων τους, μεραρχιών δηλαδή, από το μακεδονικό στο παλαιστινιακό
μέτωπο, με παράλληλη αφενός απόσυρση στην Πελοπόννησο του βασιλικού φιλογερμανικού στρατού, μακριά από τα νώτα τους στη Μακεδονία, και αφετέρου προώθηση στο μακεδονικό μέτωπο ενισχυμένου βενιζελικού στρατού, αμυνιτών.
Σχετικά με την απόσυρση στην Πελοπόννησο είχε, λέει, κι ο Ι. Μεταξάς την ίδια γνώμη και ‘‘συμβούλευε τον Κωνσταντίνο να μεταβεί στην Πελοπόννησο, στην Τρίπολη, για να είναι ασφαλής, κι από εκεί να οργανώσει την αντίστασή του’’. (Κ. Χ΄΄αντωνίου, ‘Θ. Πάγκαλος’ σελ. 173). Στο σημείο αυτό, στην ίδια σελίδα, ο συγγρα-φέας Κ. Χ΄΄αντωνίου επικαλείται μαρτυρία του συνεργάτη του Βενιζέλου Κων. Ζαβι-τσάνου, ο οποίος γράφει: «Ευρέθηκε ο δυστυχής εκείνος βασιλεύς από της αρχής του ευρωπαϊκού πολέμου ενώπιον δύο πολιτικών, της πολιτικής του Βενιζέλου, που τον εκάλει να πάη θριαμβευτής στην Πόλι, και της πολιτικής του Μεταξά, που τον συνεβούλευε να πάη κρυφά στην Τρίπολιν».
Τη μεθόδευση της Αντάντ πληροφορείται ο Κωνσταντίνος και το πρώτο που κάνει είναι να επαναφέρει στην πρωθυπουργία τον Αλέξ. Ζαΐμη στις 21/4/1917, αντικαθιστώντας τον πανεπιστημιακό Σπυρίδωνα Λάμπρο.
Αν και εμπειρότατος διπλωμάτης και πολιτικός ο Αλ. Ζαΐμης, πολλές φορές υπουργός και πρωθυπουργός, δεν κατόρθωσε να μετακινήσει τον Κωνσταντίνο από τον άκρατο φιλογερμανισμό του, και οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες. Η Αντάντ προχώρησε στην εκθρόνισή του στις 13/6/1917. Αποχωρώντας ο Κωνσταντίνος, άφησε στη θέση του, σε συνεννόηση με την Αντάντ, ως διάδοχό του τον δευτερότοκο γιο του Αλέξανδρο – ο πρωτότοκος και νόμιμος διάδοχος Γεώργιος ήταν ανεπιθύμη-τος από την Αντάντ ως δηλωμένος γερμανόφιλος.
Την ίδια ημέρα 13/6/1917 ο νέος βασιλιάς Αλέξανδρος Α΄ ζητεί την παραίτηση της κυβέρνησης Ζαΐμη και δίνει εντολή σχηματισμού νέας κυβέρνησης στον Ελ. Βενιζέλο.
Σχηματίζοντας κυβέρνηση ο Βενιζέλος, κηρύσσει και επισήμως τον πόλεμο του ενιαίου πλέον κράτους κατά των Κεντρικών Δυνάμεων στο πλευρό της Αντάντ. Και επειδή δεν ήταν δυνατόν να γίνουν εκλογές για ανάδειξη νέας Βουλής λόγω επιστράτευσης και εμπόλεμης κατάστασης, ανακλήθηκε η Βουλή των εκλογών της 31/5/’15 (ονομάστηκε σκωπτικώς Βουλή των…Λαζάρων!), η οποία μετά 5/μηνο από τις οικείες εκλογές διαλύθηκε αντισυνταγματικώς/πραξικοπηματικώς από τον τέως βασιλιά Κωνσταντίνο.
Όλα αυτά σε συνεννόηση πάντα με την Αντάντ, με τον εκπρόσωπό της Γάλλο Αρμοστή Ζοννάρ.
Έτσι, χωρίς νέες εκλογές, έγινε το πέρασμα στη νέα κοινοβουλευτική μικροπερίοδο.
                                                              *
ΤΡΙΤΗ, λοιπόν, μικροπερίοδος 13/6/1917 – 1/11/1920, ήτοι: έτη 3, μήνες 4, ημέρες 18, και μονοπρωθυπουργική με Ελευθέριο Βενιζέλο πρωθυπουργό μόνο.        
Είπαμε αντικωνσταντινικός ο Βενιζέλος, όχι αντιδυναστικός. Έτσι, έστρωσε καλές σχέσεις με τον Αλέξανδρο Α΄. Τον υποστήριξε στην αγάπη του με την κοινή θνητή Ασπασία Μάνου. Έβαλε πλάτη στα ανακτοβούλια να συναινέσουν στην τέλεση μοργανατικού γάμου του βασιλιά Αλέξανδρου και Ασπασίας.
Ρεαλιστής στην άσκηση της πολιτικής του ο Βενιζέλος, όπως αρνήθηκε το 1910 να δεχτεί στο κοινοβούλιο βουλευτές από την επαναστατημένη τουρκοκρατούμενη Κρήτη, γιατί η Τουρκία απειλούσε με πόλεμο και η χώρα δεν ήταν έτοιμη ακόμα, έτσι και το 1917 δε δέχτηκε τους βουλευτές από την επαναστατημένη Βόρεια Ήπειρο, επειδή αντιδρούσε λυσσωδώς στην πολιτική του το μέλος της Αντάντ Ιταλία, που αφενός βυσσοδομούσε υπέρ του έκπτωτου Κωνσταντίνου και αφετέρου είχε πατήσει Εφτάνησα και Γιάννενα και εποφθαλμιούσε ανατολικό Αιγαίο και Μικρά Ασία, και όφειλε να είναι, ο Βενιζέλος λέω, το λιγότερο προσεκτικός, μέχρι να κερδίσει την αμέριστη διπλωματική και οικονομική υποστήριξη των λοιπών μελών της Αντάντ. Στη διπλωματία η τακτική της διάβρωσης του τοίχου είναι προτιμότερη από την τακτική της κουτουλιάς απάνω του.
Όπως και το 1910/1911, ο Βενιζέλος πρώτα ανασύνταξε στρατιωτικώς την Ελλά-δα, αναθέτοντας σε συμμαχική γαλλική αποστολή τη σχετική αναδιοργάνωση/εκπαίδευση, και ύστερα χτύπησε διπλωματικές και οικονομικές πόρτες, έτσι και τώρα, το 1917, προέταξε τη στρατιωτική ανόρθωση της χώρας, αναθέτοντας σε γαλλική αποστολή την εκπαίδευση του στρατού ξηράς και σε αγγλική την εκπαίδευση των ναυτικών δυνάμεων, και ύστερα βγήκε γι’ άλλα.
Για τα άλλα που λέω, έκρινε ότι προείχε μια φυσική/αυτοπρόσωπη παρουσία/επίσκεψη στις πολιτικές ηγεσίες των χωρών της Αντάντ στις έδρες τους, στις πρωτεύουσές τους, να ιδεί τα προσωπικά μεγέθη των ανθρώπων, στο πλευρό των οποίων έδωσε μάχη σκληρή – ‘ή ταν ή επί τας’ – να συμπαραταχθεί και στους οποίους σκόπευε να ακουμπήσει την εθνική ελπίδα όνειρό, και να μην περιοριστεί στην επικοινωνία μέσω πρεσβευτών μόνο και επιτετραμμένων – κάτι σαν ‘στείλε, πατέρα, την ευχή…’
Άσε που παιζόταν ένα διάστημα εκείνο το καλοκαίρι ένα πολιτικό παιχνίδι ανάμεσα Αντάντ και Βουλγαρία στην πλάτη της Ελλάδας – ‘‘Έλα μαζί μας’’, λέγοντας η Αντάντ της Βουλγαρίας στο περίπου, ‘‘παράτα τη Γερμανία και σου δίνουμε ό,τι έχεις αρπάξει ως τώρα από Θράκη και Μακεδονία κι άμα θέλεις και πανωπροίκι, εδώ είμαστε και ρίχνουμε στο τραπέζι κάνα κομμάτι από Ήπειρο μεριά. Θες κι από Σερβία; Να το κουβεντιάσουμε’’ – κάπως έτσι γίνονταν τα παζάρια. Κινδύνευαν αυτά που λέγαμε κάποτε ‘‘τα νέα μέρη’’. Δηλαδή τα κέρδη των βαλκανικών πολέμων.   
Πρόθυμοι παίχτες/μεσάζοντες/υποστηριχτές/τριβέλια σ’ εκείνο το παιχνίδι από Α-ντάντ μεριά η Ρωσία και η Ιταλία. Η Ρωσία το βιολί της: έξοδο μέσω Βουλγαρίας προς Αιγαίο και Μεσόγειο, έμμονη ιδέα της! Η Ιταλία το…μαντολίνο της: το κοντοκούρεμα του μεγαλοελλαδίτη Βενιζέλου, εμμονότατη ιδέα της!
Ελλάδα και Σερβία διαμαρτυρήθηκαν εντονότατα στην υπόλοιπη Αντάντ, ήτοι Παρίσι και Λονδίνο, αλλά ανεξαρτήτως προθέσεων της υπόλοιπης Αντάντ το πράγμα ήρθε τούμπα από άλλους λόγους. Αφενός από την Οκτωβριανή επανάσταση στη Ρωσία και αφετέρου από τη νίλα/σφαλιάρα του ιταλικού υψαυχενισμού από την Αυστρία στη Σλοβενία. Το αφενός έβγαλε τη Ρωσία έξω από την Αντάντ και πάει περίπατο εκείνο το παιχνιδάκι με τη Βουλγαρία.  Το αφετέρου συμμάζεψε την οίηση της Ιταλίας, καθώς, μετά την καταστροφή στο Καπορέτο της Σλοβενίας, ανάγκασε τους Αγγλογάλλους να την ‘προσέχουν’ στις κατά μόνας επιχειρήσεις της στα μέτωπα του πολέμου.
Έτσι, λοιπόν, για να είναι κοντά στους ισχυρούς και να τους ζει και να προλαβαίνει τυχόν άλλα παιχνίδια για τα ‘νέα μέρη’ της ελληνικής επικράτειας αφενός και αφετέρου να μετρά προθέσεις, διαθέσεις και…αναθέσεις για τα μελλούμενα του ελληνισμού στην ανατολή, ανέθεσε την εσωτερική πολιτική στον αντιπρόεδρο Εμμ. Ρέπουλη και αυτός πήρε παραμάσκαλα την εξωτερική πολιτική και ίσον εγκαταστάθηκε στη δύση, Λονδίνο, Παρίσι, Ρώμη, εκεί που σχεδιάζονταν και ματασχεδιάζονταν και ξαναματασχεδιάζονταν οι τύχες του κόσμου. Και του ελληνικού. Επί τρία χρόνια αντί να κάνει μια στις τόσες επίσκεψη αστραπή, τη μια στο Λονδίνο, την άλλη στο Παρίσι και την άλλη στη Ρώμη, ‘‘γεια σας κι ήρθα, τι κάνετε, καλά; Πάντα καλά. Άντε
γεια σας τώρα και να μη χαθούμε! Έτσι; Α μπράβο!’’  έκανε το αντίστροφο, η Αθήνα τον έβλεπε ως επισκέπτη από τον Ιούλιο του 1917 μέχρι τον Ιούλιο του 1920 – παλιό ημερολόγιο.    
                                                                    *
      ΤΑ ‘‘ΝΕΑ ΜΕΡΗ’’ που λέω δεν ‘έδεσαν’ αμέσως ρητώς και κατηγορηματικώς και αμετακλήτως με το μόλις πάρθηκαν το 1912 – 1913. Κινδύνεψαν να…ξεπαρθούν. Από το 1914 παρακαλώ!  Οι Τούρκοι δεν το χώνεψαν που τα έχασαν. Απόκοντα και οι άλλοι συναυλακαραίοι, όμοροι γείτονες, που τους τα πήραν οι  Έλληνες, γύρισε το μάτι τους ανάποδα. Άσε τους άλλους. Για τους Τούρκους λέω. Το ’13 παράγγειλαν δυο θεόρατα θωρηκτά στα αγγλικά ναυπηγεία του Σαουθάμπτον πολύ μεγαλύτερα το καθένα από το ελληνικό ‘Αβέρωφ’, που τους τρομοκρατούσε τότε να ξεμυτίσουν από τον Ελλήσποντο.  Το έμαθε η ελληνική κυβέρνηση – Βενιζέλος – και τρόμαξαν όλοι. Ήταν αδύνατο να τα αντιμετωπίσουν, άμα έμπαιναν στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο. Ο ναύαρχος Κουντουριώτης δήλωσε ότι θα τα βυθίσει, μόλις περάσουν το Γιβραλτάρ, εν γνώσει του ότι θα τιμωρηθεί, θα φυλακιστεί, θα… θα… θα… Του ήταν αδιάφορο, έλεγε, φτάνει να έσωζε την πατρίδα, τόσο είχαν τρομοκρατηθεί. Η χώρα δεν προλάβαινε να παραγγείλει κι αυτή τα ίδια ή ισχυρότερα, αλλά δεν είχε και λεφτά. Να φανταστείτε, όταν στους βαλκανικούς πολέμους σε μια φάση το θωρηκτό ‘Αβέρωφ’ κυνήγησε πολύ άγρια τον τουρκικό στόλο, ο Βενιζέλος επέπληξε, λέει, τον ναύαρχο Κουντουριώτη, που συνεπαρμένος από τον ενθουσιασμό της καταδίωξης – παλιότουρκοι, σας έφαγα! – χώθηκε μόνος στον Ελλήσποντο, όπου θα μπορούσε να του συμβεί κάνα ατύχημα, κάθου γύρευε τι, μπορεί και από τα επάκτια, και τότε τι θα γινόταν η Ελλάς χωρίς το θωρηκτό της…
      Την κατάσταση έσωσε τότε για την Ελλάδα η Αγγλία, το ναυαρχείο, ο Τσόρτσιλ. Με το που δήλωσε η Τουρκία το ’14, που άρχισε ο πόλεμος, ότι παρά τις προσφορές της Αντάντ αυτή προσχωρεί στις Κεντρικές Δυνάμεις, στο πλευρό της Γερμανίας, ο Τσόρτσιλ τα κατάσχεσε. Τα ‘νέα μέρη’ γλίτωσαν. Και τα νησιά. Από περιπέτειες.
      Στέκομαι στο ‘παρά τις προσφορές της Αντάντ’. Παρά την απόσυρση της Ρωσίας η Αντάντ στο μακεδονικό μέτωπο, εκτός από τις πολεμικές επιχειρήσεις, δεν έπαψε και τις διαβρωτικές προσπάθειες να σπάσει τις συμμαχίες των βαλκανικών χωρών, μέσα και η Τουρκία, με τη Γερμανία. Σε αυτό διέπρεπε η Αγγλία, μαστόρισσα στο διαίρει και βασίλευε. Καθώς στο μακεδονικό μέτωπο άντεχε η γερμανοβουλγαρική άμυνα, μπαίνοντας το 1918, έπεφταν κάτι κρυφά αγγλικά φλερτάκια στη Βουλγαρία. Ο από κοντά Βενιζέλος τα οσμίστηκε, το κατάλαβε ότι η Ελλάδα θα τα ‘πλήρωνε’ αυτά και συντάχτηκε με τη Γαλλία, που προτιμούσε μια γερή επίθεση. Με αναδιοργανωμένο τον ελληνικό στρατό – έξω ήταν, αλλά παρακολουθούσε καταλεπτώς την εξέλιξη: αύξηση, εκπαίδευση, εξοπλισμό – πλειοδοτεί στην επιχείρηση του Σκρά. Με συμμετοχή του ελληνικού στρατού το άσπαστο μέχρι τότε αυτό οχυρό στις 17 Μαΐου 1918 έσπασε, κυριεύτηκε. Να σημειωθεί ότι την προηγούμενη χρονιά, το 1917, οι Γάλλοι μόνοι επιχείρησαν να το κυριεύσουν, αλλά δεν τα κατάφεραν. Ένας Έλληνας ταγματάρχης ακούστηκε πολύ στην άλωση του Σκρα. Ο Νικόλαος Πλαστήρας. πρώτος αυτός διέλυσε τον απέναντί του γερμανοβουλγαρικό τομέα.            
Αυτό ήταν η επίσημη αρχή του τέλους του πολέμου, το πρώτο ρήγμα του μακεδονικού μετώπου από την αρχή των εχθροπραξιών και οφειλόταν στον ελληνικό στρατό. Οι διπλωματικές μετοχές του Βενιζέλου στο εξωτερικό ανέβηκαν κατακόρυφα. Η Βουλγαρία έπαψε πλέον να είναι ελκυστική για φλερτάκια.
Όλοι, Άγγλοι, Γάλλοι, Αμερικάνοι ‘αγάπαγαν’ τον Έλληνα πρωθυπουργό Βενιζέλο. Τότε ο Βενιζέλος άρχισε να κάνει λόγο για ελληνικές διεκδικήσεις.
      Ήταν να μη γίνει η αρχή της ήττας. Έγινε; Δεν άργησαν οι συνθηκολογήσεις. Σε τρεισήμισι μήνες άρχισαν να πέφτουν η μια μετά την άλλη. Της Βουλγαρίας μετά την ήττα της στη Δοϊράνη στις 16-18 Σεπτεμβρίου 1918, στην οποία μάχη αποφασιστικό ρόλο έπαιξε ο ελληνικός στρατός.  Στο μήνα απάνω, στις 17 Οκτωβρίου, της Τουρκίας. Τέσσερις ημέρες αργότερα, στις 21 Οκτωβρίου, της Αυστροουγγαρίας. Και οχτώ ημέρες αργότερα, στις 29 Οκτωβρίου, της Γερμανίας, που σήμανε και το τέλος του πολέμου.
      Δηλαδή, από την επίσημη συμμετοχή της Ελλάδας στον πόλεμο, Ιούνιο 1917, χρειάστηκαν πέντε μήνες να τελειώσει ο πόλεμος. Αυτό το πρόσεξαν οι Μεγάλοι Σύμμαχοι και κατέταξαν τον πρωθυπουργό της χώρας Βενιζέλο στη χορεία των πρωταγωνιστών της συμμαχικής νίκης. Γεγονός που του εξασφάλισε κύρος και γόητρο τόσο, που στο μεγάλο Συνέδριο της Ειρήνης οι Μεγάλοι του έκαμαν την τιμή να τον προσκαλέσουν, μόνον αυτόν από τους μικρούς (ήτοι ηγέτες μικρών χωρών), να λάβει μέρος.
      Να προσθέσω ότι ο ιστορικός Ουέλς στην Παγκόσμια Ιστορία του σημειώνει ότι στο μεγάλο εκείνο Συνέδριο της Ειρήνης δύο αγορητές ξεχώρισαν κι ο κόσμος έμαθε τα ονόματά τους μέσω των δημοσιογράφων: ο Λένιν και ο Βενιζέλος.
                                                                    *
      ΣΤΗΝ εξαργύρωση τώρα, να το ειπώ έτσι ρεαλιστικά, της συμβολής του στη νίκη της Αντάντ ο Βενιζέλος με τεκμηριωμένο υπόμνημα ζήτησε αφενός την επανάκτηση των εδαφών Μακεδονίας και Θράκης, που τώρα κατείχαν οι Βούλγαροι, και αφετέρου την προσάρτηση νέων εδαφών, ήτοι Βορείου Ηπείρου, Ανατολικής Θράκης μετά των παρακειμένων νήσων Ίμβρου και Τενέδου, Δυτικής Μικράς Ασίας, Δωδεκανήσου και Κύπρου.
      Η τεκμηρίωση των διεκδικήσεων βασιζόταν στην πληθυσμιακή σύνθεση των κατοίκων των περιοχών αυτών, στην οποία σύνθεση υπερτερούσε το ελληνικό στοιχείο. Χώρια που στην ευρύτερη Μ. Ασία οι ελληνικοί πληθυσμοί αντιμετώπιζαν απηνείς, μέχρι γενοκτονίας, διώξεις από τους Τούρκους.
      Πολιτικοί, στρατιωτικοί και οικονομικοί κύκλοι των συμμαχικών χωρών στράβωσαν τα χείλη. «Δε φτάνει, έλεγαν απευθυνόμενοι στα μέλη της ελληνικής διπλωματικής αποστολής, αλλά και στον ίδιο τον πρωθυπουργό, που μπήκατε αργά στον πόλεμο, κοντά δυόμισι χρόνια, και είχατε λίγες θυσίες, θέλετε και τόσα πράγματα!» Μάλιστα, οι αυτοκρατορικοί κύκλοι της Αγγλίας μόλις άκουσαν για Κύπρο, τους ανέβηκε η πίεση.
      Το ‘αργά’, που του καταλόγισαν, το ισοφάρισε ο Βενιζέλος με τη συμμετοχή του ελληνικού στρατού στη συμμαχική εκστρατεία κατά των Μπολσεβίκων στη νότια Ρωσία. «Ο δρόμος προς τις εθνικές διεκδικήσεις, του είπε ο Κλεμανσό, περνάει από την Κριμαία της Ουκρανίας», κι αυτό, για να χαμηλώσουν οι τόνοι των αντιδράσεων.
      Έτσι, από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο του 1919 ελληνικός στρατός υπό γαλλική διοίκηση και για να ευοδωθούν οι εθνικοί στόχοι πήρε μέρος σε επιχειρήσεις κατά της ρωσικής επανάστασης.
      Από την ίδια χρονολογία, Ιανουάριο 1919, και μέχρι Ιούλιο του 1920 ο Βενιζέλος αναλώθηκε – κυριολεκτώ – να παρακολουθεί τις συνεδριάσεις του Συμβουλίου της Ειρήνης και να προλαβαίνει ή να αντιδρά με στοιχεία και επιχειρήματα ή και με συναντήσεις των πανίσχυρων ηγετών, του Αμερικάνου Γούντροου Γουΐλσον, του Άγγλου Λόυδ Τζωρτζ, του Γάλλου Ζωρζ Κλεμανσό, του Ιταλού Βιτόριο Ορλάντο, να αντιδρά λέω, σε τυχόν δυσμενείς για τα ελληνικά δίκαια εισηγήσεις, προτάσεις, διεκδικήσεις.
Όχι πως δεν ήξεραν οι διάφοροι αντίμαχοι τα καθέκαστα με τη ‘Βουλή των Λαζάρων’ στην Αθήνα, τα ήξεραν, εντούτοις τα επικαλέστηκαν, για να αποδυναμώσουν τα επιχειρήματα των διεκδικήσεων του Βενιζέλου. Κι όχι μόνο οι στάνταρ αντί-μαχοι, οι Ιταλοί, αλλά και άλλοι από τις άλλες Δυνάμεις, σε επίπεδο διαφόρων κύκλων, που μπορούσαν να επηρεάσουν τις πολιτικές ηγεσίες, όπως διπλωματικοί κύκλοι, στρατιωτικοί, οικονομικοί, διάφοροι. Τι έλεγαν; Μετά τις 31/5/1919, που συμπληρωνόταν 4/ετία από τις τελευταίες εκλογές Βενιζέλου της 31/5/1915, έλεγαν ότι ο Βενιζέλος πλέον δεν είναι νόμιμος εκπρόσωπος της χώρας του. Το ελληνικό σύνταγμα, πρόσθεταν, ορίζει 4/ετή τη θητεία της Βουλής. Αλλά η εν λόγω Βουλή, η των Λαζάρων, που εξελέγη την 31/5/1915, έχει υπερβεί το όριο. Άρα χρειάζεται ανανέωση. Το ίδιο χρειάζεται αναβάπτιση στη λαϊκή ψήφο και ο ίδιος ο Βενιζέλος. Εκτός και αν είναι δικτάτορας. Αλλά να το δηλώσει: ‘Είμαι δικτάτωρ’.
Έτσι δημιουργούσαν στην κοινή γνώμη κλίμα αντιβενιζελικό. Και κατατρίβονταν οι υπηρεσίες να διαψεύδουν τα κακόβουλα αυτά, θυμίζοντας στους διαδοσίες και ενημερώνοντας την κοινή γνώμη ότι όλα τελέστηκαν εν γνώσει των ηγετών της Αντάντ και ότι με επιστράτευση και με συνθήκες πολέμου δεν γίνονται εκλογές.
Τελικά ο Βενιζέλος, περνώντας μέσα από τη Σκύλα και τη Χάρυβδη των δυσκολιών κι από μια δολοφονική απόπειρα στη Λυόν της Γαλλίας από τους απότακτους Κυριάκη και Τσερέπη, γύρισε στην Αθήνα τον Αύγουστο του 1920 με το χαρτοφύλακά του γεμάτο Μεγάλη Ελλάδα (Συνθήκη των Σεβρών), ήτοι Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών, και έχοντας προωθήσει με τη στήριξη της Αντάντ τα ελληνικά στρατεύματα στη γραμμή Προύσα – Ουσάκ της Μ. Ασίας!
Η ‘Ηνωμένη Αντιπολίτευσις’ – Γούναρης – ασκώντας λυσσώδη αντιπολίτευση  έταξε άμεση λήξη του πολέμου και επιστροφή στην πατρίδα – ‘οίκαδε’! – των στρατευμένων παιδιών του ελληνικού λαού. Το σύνθημα/υπόσχεση έπιασε. Και στις εκλογές της 1/11/1920 ο Βενιζέλος έχασε. Δε βγήκε ούτε βουλευτής. Η διαχείριση του θέματος/υπόθεσης ‘Μεγάλη Ελλάδα’ πέρασε σε άλλα χέρια.

                                                            ***          
 1. Τον Απρίλιο του 1862, μετά από τις εξεγέρσεις  στο Ναύπλιο, την  Κύθνο και άλλες περιοχές, που η κατακραυγή κατά των βασιλέων Όθωνα και Αμαλίας ήταν γενική, έφτασε στην Ελλάδα ένας ειδικός απεσταλμένος του Φόρεϊν Όφις της Αγγλίας, ο Ερρίκος Έλιοτ. Επιχείρησε να πείσει τον Όθωνα να πολιτευτεί μέσα στα πλαίσια του Συντάγματος, ‘‘να βασιλεύει, χωρίς να κυβερνά’’.  Ο Όθωνας αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την υπόδειξη του Έλιοτ. {‘Ο βασιλεύς βασιλεύει, δεν κυβερνά’. Βίσμαρκ}.

Δεν υπάρχουν σχόλια: