Πέμπτη, 28 Απριλίου 2016

Μηναγαίικα

Περιοχή "Λιά το μνήμα" με το υπέροχο πευκοδάσος (στο βάθος η νήσος Σχίζα)
    Του Θεοδ. Κ. Μπλουγουρά
           =================                                        
Εξαίρετη η έρευνα του Δημοσθένη Νικ. Κορδού σχετικά με τις πρώτες αιματηρές επιχειρήσεις/μάχες του Ιμπραήμ στη νότια Μεσσηνία και ιδιαίτερα στο τρίγωνο Μηνάγια-Μηλίτσα-Γρίζι – συγχαρητήρια!
Οι δραματικές ώρες του κόσμου της περιοχής, όπως αυτές αναπηδούν από τις σχετικές επιστολές/αναφορές των στρατιωτικών αδελφών Γιατράκου, υπευθύνων της περιοχής, είναι αυτόχρημα συναρπαστικές–λ. χ.‘κατέφυγον εις προφύλαξιν των φαμελιών τους’. Τάλε κουάλε τα της επιδρομής των Γερμανών κατακτητών στις 4.4.’44!  
                                                              *
Θυμάμαι να ειπώ ότι εκείνος ο τρόμος που προκάλεσε το λεφούσι του Ιμπραήμ έχει αποτυπωθεί σε έναν προφορικό λαϊκό λόγο, που τον άκουγα παιδί πολλές φορές, κυρίως από γριές, στη διάρκεια του πολέμου του 1940. Κάθε που γινόταν λόγος για απόβαση στα ελληνικά παράλια, και γινόταν αρκετές φορές, τις άκουγα να λένε:
Βγει καμιά Αραπιά από φτου τη Μοθώνη σιαπάν’ σιαπάν’… σουβή μας κι αρπαή μας!
Ή «σουβή μας κι αρπαή μας» έλεγαν ή «τρομάρα μας κι αρπαή μας». Το πρώτο το έλεγε η γρια Μπλουγουροθοδωράκαινα, το άλλο η γρια Καπποβγενίσαινα. Οι άλλες γριές τα επαναλάμβαναν.  «Σουβή» ή «τρομάρα» είναι το ίδιο. Ταυτόσημες λέξεις. Σημαίνουν το μεγάλο φόβο, τον πανικό.
 Λέω οι γριές, επειδή ως κοριτσόπουλα, φαντάζομαι, θα άκουσαν αφηγήσεις για αρπαγές κοριτσιών ή νέων γυναικών από τις ορδές του Ιμπραήμ και τους έκατσε ο εκ της αρπαγής φόβος – το ’λεγαν και το ξανάλεγαν αυτό «Βγει καμιά Αραπιά…τρομάρα μας κι αρπαή μας!». Ή «σουβή μας κι αρπαή μας!» Για να έχει επιβιώσει τόσα χρόνια αυτό, από τότε, στον προφορικό λόγο ως το 1940, σκέψου τι κακό θα έγινε τότε!
                                                              *
      Θέλω εδώ να επισημάνω και το εκφραστικότατο σχήμα λόγου ‘‘ένα με δύο’’ (το εν δια δυοίν της αρχαίας) στη φράση «σουβή μας/τρομάρα μας κι αρπαή μας». Η σύνδεση με το και (κι) – «σουβή μας κι αρπαή μας» ή «τρομάρα μας κι αρπαή μας» – σημαίνει ότι οι όροι είναι όμοιοι. Με το κ α ι,  λέμε,  συνδέονται όμοιοι όροι, όμοιοι προσδιορισμοί, ονοματικοί ή επιρρηματικοί.  
      Πρόχειρη όμως εξέταση δείχνει ότι η «αρπαή» είναι το αίτιο και η «σουβή /τρομάρα» είναι το αποτέλεσμα. Και ως αίτιο η «αρπαή» θα έπρεπε να πάρει τη μορφή επιρρηματικού προσδιορισμού της αιτίας, «ένεκα της αρπαής» ή έστω «από την αρπαή».  Και να λένε «σουβή μας/τρομάρα μας ένεκα της αρπαής μας!» ή «από την αρπαή μας!». Αυτό, κατά τη γραμματιζούμενη αναλυτική διατύπωση, που πολλές φορές είναι ανιαρή.  Ο ανεπιτήδευτος όμως λόγος αποφεύγει τις αναλυτικογραμματιζούμενες πολυλογίες και προτιμάει τη συντομία του σχήματος ‘‘ένα με δύο’’ (εν δια δυοίν) και λέγει «τρομάρα μας κι αρπαή μας». Αρκετά με τα λεκτικοαισθητικά.
                                                                    *
Στη μάχη ανάμεσα Μηνάγια Μηλίτσα 50 άνδρες τόλμησαν να τα βάλουν με επταπλάσιους, το λιγότερο, πεζοκαβαλαραίους Τουρκοαιγύπτιους!  Ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, το πράγμα έχει ιδιαίτερη σημασία και πρέπει να τιμηθεί  αναλόγως. Πώς το λέγει ο Καβάφης στις ‘Θερμοπύλες’ του: «…και περισσότερη τιμή τους πρέπει, όταν προβλέπουν πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος και οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε». Έτσι
Να ξέραμε και κάνα όνομα από τους 50 άνδρες! Ποιοι να ήταν αυτοί οι ντόπιοι (Μηλιτσομηναγαίοι ίσως;), που τόλμησαν πρώτοι να αντιπαραταχθούν τότε στοΤουρκοαιγυπτιακό λεφούσι; Ακόμα: να ξέραμε και τα ονόματα των άλλων πεσόντων εκτός από τον Αποσποράκο!  Να προσφέραμε αυτά τα ονόματα πνευματικό πυρ στις γραφίδες και στις γλυφίδες της Τέχνης, λόγιας και δημώδους! Σε κοντυλοφόρους, αοιδούς, χρωστήρες, σμιλευτές… Οι κοντυλοφόροι να στρώσουν στο χαρτί πεζά και στίχους۰ οι αοιδοί να τραγουδήσουν۰ οι χρωστήρες να ζωγραφίσουν۰ και οι σμιλευτές να σμιλέψουν μορφές στην πέτρα ή στο μάρμαρο.  Να δεις πώς ζωντανεύει ο τόπος! Που δυο αιώνες τώρα μένει στη μούγκα.
Ένα άλλο σημαντικό που πρόσεξα είναι ότι σε εκείνο το μέρος ανάμεσα Μηνάγια Μηλίτσα εμπλέκονται δυο (αριθμός 2) πρόσωπα με το όνομα Ηλίας: Ηλίας Γιατράκος και  Ηλίας Καράπαυλος.  Να συνετέλεσε κανένας από τους δυο, και πώς άραγε, στο να πάρει ο τόπος την επωνυμία «Στου Λια το μνήμα»;  Ψάξιμο θέλει το πράγμα.
                                                            ***               

Δεν υπάρχουν σχόλια: